Slaget ved Borodino

I dag, 7. september, er det årsdagen for eit av dei største slaga i historien. 7. september 1812 stod slaget om Borodino, nokre mil utanfor Moskva. Slaget stod mellom Napoleon som var på langtur og Tsaren i Russland, som var langt meir på heimebane enn han satte pris på. Tilsaman kjempa rundt 250 000 mann i dei to hærane. Napoleon vann sjølve slaget, men dei store tapa han leid djupt inne i russisk territorium skulle vise seg å verte katastrofale, og felttoget hans enda i ruin for den franske hæren.

I ein framstilling av dette slaget, ser ein her tydeleg korleis kyrkja kan blande seg med den politiske og militære makta på uheldige måtar. Eg vil sitere litt frå Herman Lindqvist si glitrande bok Napoleon.

Om kvelden før slaget hadde Kutuzov kalt inn prester, poper og arkimandritter. Iført den russiske kirkens flotteste antrekk, og med all tenkelig pomp og prakt svingte de sine røkelseskar og messet bønner. De holdt opp det mirakuløse ikonet «Gudsmodersken fra Smolensk», og stenket vievann på de russiske soldatene, som knelende tok imot velsignelsene mens de slo korsets tegn. Herman Lindqvist, Napoleon, 2008.  Side 369

Slik var den russiske opptrappinga til slaget. Den franske oppladninga var morsomt nok at troppane defilerte forbi eit maleri av Napoleon sin son, Kongen av Roma. Maleriet viste den lille tassen som låg naken på ein grøn fløyelspute og leikte med ei rangle av eifelbein.

Den russiske hæren vart altså støtta aktivt av kyrkja som var der saman med dei og gjorde det dei kunne for at troppane skulle gjere ein betre jobb. Eller drepe betre, for å bruke reine ord.

Det er lett å slå dette vekk med at den russiske kyrkja alltid har hatt eit usunt forhold til styresmaktene og at noko slikt aldri kunne skjedd med oss. Men dette er alt for enkelt. I Vårt Land 19. mai i år sa forsvarssjefen, Harald Sunde, at han hadde vorte «mer oppmerksom på betydningen av feltprestens arbeid ved å møte soldatene våre i utenlandsoperasjoner». Han seier at feltprestane gjer ein god og viktig jobb, og at det er ein forventning om at dei skal «bidra til å styrke den militære effektiviteten i de væpnede styrkene». Eller sagt med reine ord: Dei skal gjere norske soldatar betre til å drepe.

Sjefen for det norske forsvaret meiner altså at situasjonen for Den norske kyrkje i dag er lik det den var for den russiske kyrkja under slaget ved Borodino i 1812. Våre prestar har i oppgåve å gjere dei norske soldatane til betre drapsmenn i den krigen dei til ein kvar tid måtte vere utplasserte i.

Feltprestinstitusjonen er ei skam for Den norske kyrkje. Det at kyrkja lar seg verte brukt som ein del av militære operasjonar er ein flekk det vil ta lang tid å vaske vekk. Det at vi har prestar med i styrkene verkar også som ei legitimering av krig, noko som ikkje på nokon som helst måte samsvarar med Jesu ord og lære. I ein ofte gløymt liten tekstbolk i Lukasevangeliet kan vi lese at Jesus og læresveinane vert avviste i ein samaritansk landsby. Jakob og Johannes spør då Jesus om dei skal «by eld fara ned frå himmelen og fortæra dei». Jesus snur seg då til dei, og seier mellom anna at «Menneskesonen er ikkje komen for å ta menneskeliv, men for å frelsa» (Luk 9, 51-56). Jesus avviser her vald på eit heilt grunnleggjande nivå, men framleis vel ein å sjå vekk frå dette, og andre utsegn frå Jesus som seier det same, og held seg med feltprestar som både er med på å legitimere ein instutisjon som handlar grunnleggjande mot Jesu lære og samstundes faktisk har ein funksjon som gjer soldatane meir skikka til dei oppgåvene dei vert sett til frå dei militære leiarane. Eg kan ikkje tenkje meg noko som er lenger frå kyrkja sitt oppdrag.

Det er nesten to hundre år sidan slaget med Borodino byrja med at dei russiske prestane gjorde troppane klare for strid. Dette kunne ha vore eit historisk skråblikk om ei kyrkje på ville vegar, men i staden vert det ein grell påminning om vår eiga kyrkje sine feilsteg.

Biletet av slaget er henta herfrå, «Gudefødersken frå Smolensk» herfrå, medan biletet av feltgudstenesta, som rett nok er både amerikansk og katolsk, kjem herfrå. Alle er frå Wikimedia Commons.

ELCA slår eit slag for skandinavisk salmetradisjon

Eg har tidlegare vore innom Evangelical Lutheran Church in America sin kyrkjeårskalender. I motsetnad til dei fleste slike lutherske oversiktar, har denne med ein oversikt over folk dei minnast i løpet av kyrkjeåret. Nokon er dei gode, gamle helgenane som Frans av Assisi og Bernhard og slike folk medan andre er folk ELCA sjølv har sett på lista si, som Hans Nielsen Hauge, Jan Hus, Calvin og fleire. Eg har ikkje heilt klart å forstå om dei har sin eigen kanoniseringsprosess eller om dei berre finn folk dei likar godt i kyrkjehistoria og minnast dei ein dag, men kalenderen er uansett verdt ein kikk.

I dag er det minnedag for ein av dei med uklår helgenstatus. 2. september, på dødsdagen hans, minnast ELCA den danske presten, salmediktaren, skulemannen, politikaren og diverse anna N.F.S. Grundtvig. Mannen hadde ein ekstrem produksjon av det eine og det andre, og skreiv mellom anna rundt 1500 salmar og ein haug med bøker om ulike tema som mytologi, historie og politikk. Han stod også bak den første folkehøgskulen og kvar den teologiske strauminga grundtvigianismen har fått namnet sitt frå er ikkje så vanskeleg å høyre. Masseproduksjonen av salmar gjorde at han framleis er den mest representerte diktaren i den danske salmeboka som kom ut i 2003, og med rundt 40 salmar har han åleine skreve bortimot ti prosent av alle salmane i Norsk Salmebok.

Eg veit ikkje kva som har gjort at amerikanarane har trykka denne mannen til sitt hjarta, men det er vel ikkje ein veldig framand tanke å tru at alle dei "danske" lutheranarane i USA, kanskje til og med nokre av dei "norske", har teke med seg salmar over havet. Dei vel uansett å minnast Nikolai Frederik Severin Grundtvig i dag, og i dette høvet kan vi kanskje lære noko frå våre utflytta landsmenn.

Iver Kleive og Knut Reiersrud har spelt inn ein fantastisk versjon av Grundtvig sin salme "Kyrkja ho er eit gamalt hus". Den er på plata Himmelskip som kom ut i 1996, ei plate det ikkje er orsakingar for å mangle i CD-hylla si. Uheldigvis, og litt rart ettersom den faktisk har blitt framført på TV, ligg ikkje denne på YouTube. Det gjer derimot eit dårleg opptak av noko grundtvigjamming dei gjer saman med Povl Dissing i Holmens Kirke i København. (Flott artikkel på dansk Wikipedia.) I mangel på noko betre, legg eg ut det opptaket.



Biletet er henta frå Wikimedia Commons.

Trusopplæringsreforma og byråkratisering ute av kontroll

Trusopplæringsreforma i Den norske Kyrkja har mykje bra med seg, og det har kome mykje gode opplegg og erfaringar frå det arbeidet som har vorte gjort. Den har også ført til at det har vorte fokus på dette arbeidet i kyrkja, og mange har endeleg forstått at ein må vekk frå den utingen det er å satse på at skulen skal stå for trusopplæring. Nokre har kanskje til og med slutta å kjempe for dette, og forstått at det er grunnleggjande feil at skulen har stått for, eller skal stå for, kyrkja sin trusopplæring. Trusopplæring er eit av kyrkja sine kjerneområde, og ikkje noko vi skal stole på at andre skal gjere for oss. Det skal vi sjølv leggje vår ære i å gjere så godt som det er mogeleg å gjere. Skulen skal heller ikkje drive trusopplæring for ein einskild konfesjon innan ein einskild religion, men drive god, sakleg og objektiv religionsundervisning i alle religionar. (Dette var eit prinsipielt sukk som eg kjem til å gjennta i alle fora det er naudsynt heilt til ingen lenger seier "Men..." og kjem med argument for at denne utingen i historia til norsk trusopplæring skal takast opp att.)

Trusopplæringsreforma har altså gjort mykje bra, men den har også tatt byråkratiseringa til eit meiningslaust nivå. Eg driv for tida og skriv rapportar for kvart einaste tiltak vi har hatt som kan reknast for trusopplæring. Det viser seg nemleg at det er ikkje berre dei tiltaka som har vore ein del av prosjektet her i kyrkjelyden som skal rappporterast, nei ALLE tiltak skal rapporterast etter som ein kjem inn i gjennomføringsfasen av dette. Det vil seie at ein skal skrive rapportar om metode, mål, innhald og oppslutning om alle ting ein gjer, som konfirmantopplegg, utdeling av fireårsbok, samtalegrupper og så bortetter i det absurde.

I ein kvardag som ofte er hektisk nok, er slik rapportering ein av dei sikraste måtane å ta knekken på arbeidslysta på. Intensjonen er at dette skal samlast på nettsida http://www.stortsavalt.no/, slik at ein kan søkje i kva andre har gjort og lære av dette. Problemet er at søkemotoren på denne nettstaden er det reinaste søppel, og at det ikkje er eit brukbart kategoritre ein kan navigere i om ein er på jakt etter eitt eller anna ein kan bruke i sitt opplegg. Rapporten frå styringsgruppa for prosjektperioden Når tro deles har heller ikkje eit brukbart oppslagsverk over kva som har blitt gjort rundt i landet, men berre ramsar opp alle prosjekta etter geografisk plassering. Ein har altså gjort gode erfaringar over heile landet, men har ikkje makta å lage eit system som deler dette med andre på ein brukbar måte. Det er det same med alle rapportane ein skriv om det ein gjer. Dei er i praksis ikkje tilgjengelege for andre, og vert berre lese av den personen på bispedømmekontoret som skal gå gjennom det som skjer i dei ulike kyrkjelydane. Alle ressursane ein brukar på rapportering er så godt som nyttelause, då det ein skriv ikkje vert brukt til noko anna enn å konstatere att ein gjer noko rundt omkring.

Eg har mykje godt å seie om trusopplæringsreforma, men byråkratiet ein har lagt opp til rundt dette er heilt meiningslaust og fungerer som ein bremsekloss for arbeidet som skjer i kyrkjelydane!

Ein gløymd helt?

Eg skal innrømme at det er mogeleg at eg tok litt hardt i i den overskrifta. Når sant skal seiast veit eg ikkje nok om denne fyren til å utpeike han som helt, men indisiane peiker i hans favør.

For eit par dagar sidan kom eg over ein spanande kar då eg jobba med ei svær liste over salmeforfattarar som eg driv med på Wikipedia. Fyren eg kom over i arbeidet var Jens Otterbech, og eg vart ganske imponert over denne mannen etter som eg skreiv artikkelen om han. Otterbech vart fødd som presteson i Finnmark, men vaks opp i Christiania, og tok teologiutdanning der. Denne tok han for å fylgje opp arbeidet far hans hadde starta; som prest for samane.

I følgje mi kjelde, Norsk biografisk leksikon, var Otterbech svært kritisk til fornorskingspolitikken som vart ført mot samane, og han hadde eit radikalt og postitivt syn på samisk språk og kultur. Han etablerte sosialt arbeid blant samane, og var også aktiv i samemisjonen. Han var redaktør for boka Fornorskningen i Finmarken, ei bok som samla kritiske artiklar om samepolitikken, og for Det norsk-lutherske Finnemisjonsforbund sitt  tidsskrift Lappernes Ven, eit tidsskrift som vart eit talerøyr for den kyrkjelege motstanden mot fornorskinga av samane.

I tillegg til dette var han eit profilert pasifist.

I 1918 skulle ein finne ny biskop i Tromsø stift. Otterbech vart fremja som kandidat, og fekk stor støtte frå prestane i området. Han vart ikkje biskop, mest sansynleg på grunn av pasifismen og motstanden mot den gjeldande samepolitikken.

Kanskje er det ting som trekk ned, men ein mann som ikkje vert biskop fordi han er pasifist og arbeider for ein minoritetspolitikk som er prega av respekt for andre folkeslag er ein soleklar heltekandidat i mi bok!

Hurra for Bjørgvin bispedømme!

Endeleg har det vorte ansett ny prest i Johanneskirken i Bergen. Eg er særs glad for at Bjørgvin bispedømme ikkje lot seg presse av dei som laga støy rundt denne saka, men valgte den søkjaren dei meinte var den beste for jobben. Om det er ei kvinne eller ein mann som har jobben, burde ikkje vere eit spørsmål, så lenge det er ein person som er kvalifisert og høver i den aktuelle stillinga.

Eg vil gratulere Anna Bæckström Hovda med ny jobb, og ynskje henne velkomen til Vestlandet!

Biletet av Johanneskyrkja er som vanleg på bloggen min henta frå Wikimedia Commons.

Ting er mykje det same...

19. august er i den katolske kyrkja minnedag for ein kar eg aldri hadde høyrt om før. Johannes Eudes var ein fransk prest og kyrkjereformator som levde på nesten heile 1600-talet.Om han står det at han reiste rundt på misjonsturar, og at dette gjorde sterkt inntrykk på folk "i den eksisterende slappe atmosfæren". Tilstanden for kyrkja var ikkje bra. Folk oppførte seg dårleg, og Johannes ville endre på dette. For å gjere dette står det at "[a]ll slags tiltak ble brukt for å trekke så mange mennesker som mulig: prosesjoner, andakt for korset, pantomime."

Dette høyrast eigentleg ut som slik mange vil skildre samtida no, og også korleis dei ofte vil meine at ein skal gjere noko med det. "Verda er i krise. Vi må bruke alle midler for å fortelje om Jesus."

Det er sjølvsagt greit at folk tenkjer slik, men kanskje det kan vere på sin plass å sjå på historia og slå seg til ro med at verda ikkje er noko særleg verre eller betre no enn før? Det var rot og tull på 1600-talet. Det var rot og tull før reformasjonen. Det var rot og tull på 1800-talet som førte til m.a. fråhaldsrørsla, det var rot og tull i oldkyrkja med heresi og kva det måtte vere, det var rot og tull i middelalderen med krosstog og andre mindre gode idear. Det har alltid vore rot og tull, og ser einpå historia er det vanskeleg å finne ein "gullalder" då alt var så mykje betre enn no. Dette gjeld samfunnsmoral, det gjeld gudstenesteoppmøte, det gjeld kyrkjedemokrati og stort sett kva det måtte vere. Det er kanskje rot og tull no, men det har det jammen vore før også.

Det kan vere verdt å hugse dette. Samfunnet vårt, og kyrkja vår, er sikkert ikkje på høgda no, men det er heller ikkje slik at det no er på sitt lågaste punkt og alt berre er krise. Ting er mykje det same...

Tutu om kva Kyrkja verkeleg er

Eg les ei bok om Desmond Tutu sin teologi for tida, og fann dette utsegnet om kva Kyrkja er i boka. Det set fokus på Kyrkja sitt grunnleggjande liturgiske vesen. Forfattaren av boka, Michael Battle skriv vidare ei utdjuping av kva Tutu meiner: «The miracle of the church is that everyone - the poor, the rich, the free, the slave, male, female, black, white - can find one identity in Christ.» Dette er ein god oppsummering, og den viser kor viktig det er at ein er medvite kva Kyrkja faktisk er, og kva ho ikkje er. Vert Kyrkja ein klubb for dei som tenkjer likt eller for dei som bruker all fritida si der, er det ikkje ein stad for alle.

Desmond Tutu sa dette i si innsetjingstale då han vart innsatt som biskop i Johannesburg 3. februar 1985, og det er framleis like aktuelt.

Is [the church] a cosy club for like-minded persons who can be persuaded once a week to disturb their normal routine to have their Christian prejudices confirmed whilst they are insulated against the harsh realities of life out there without being shaken out of a complacency as they are assured that God has sanctified their sacrosanct way of life? Or does it exist to be a kind of mystical ivory tower of some spiritual ghetto unconcerned about what goes on under the noses of its members whilst they claim to offer worship to God in the meantime as excuse for that neglect? Or does it exist to become involved in a mad rush of good works agitating its members into a frazzle as they rush from one good work to another leaving behind the so-called beneficiaries of all this wearing the haggard and woebegone expressions of those who have been done godd by at all costs? ... The Church is the fellowship whence adoration, worship and praise ascend to the heavenly throne.

Sitert frå Reconciliation. The Ubuntu Theology of Desmond Tutu Revised and updated, Michael Battle, The Pilgrim Press, 2009. Side 91.
Biletet er henta frå Wikimedia Commons.