St. Isidors minne

KM i galskap III

2012-01-24T00:30:00.000+01:00

Xenia i mannen sin uniform.
Biletet låner eg frå katolsk.no.

I kyrkjemeisterskapen i galskap har vi i dag kome til den Xenia av St. Petersburg som er det den russiske kyrkja kallar «narr for Kristus» eller «jurodivyj».

Xenia var gift med ein offiser i hæren som drakk seg til døde. Før dette var han valdeleg og ufyseleg mot Xenia. Etter at han døydde byrja ho å gje vekk det familien eigde til fattige, noko som førte til at slektningar utan hell forsøkte å få erklært henne som gal. Etter nokre år der ho stadig gav vekk meir av det ho eigde, forsvann ho frå byen, og var pilegrim som gjekk mellom ulike heilage stader i Russland medan ho bad «Jesusbøna». Kanskje oppsøkte ho også andre heilage personar og fekk vegleiing av dei. Ho var vekke i åtte år, og då ho kom attende til St. Petersburg hadde ho blitt ein jurodivyj. Ho gjekk i det som var att av uniformen til mannen og svarte kun når ho vart tiltala med hans namn og ho budde under open himmel. Ho tagg ikkje pengar, men hadde kun det ho fekk som gåve frå folk, og då gav ho mykje vidare til andre fattige. Etter kvart fekk ho ry på seg for å profetere framtidige hendingar og for å gje folk gode råd, som gjerne kun verka gode i etterpåklokskapens ljos.

Det vert spekulert i om Xenia handla som ho gjorde for å gjere opp for mannen. Han døydde utan å skrifte eller få nattverd, og ved å ta på seg hans klede og svare på hans namn, ville ho kanskje gjere bot på vegne av han.

Etter at ho døydde vart grava eit pilegrimsmål, og var det også under sovjettida, trass i at styresmaktene forsøkte å hindre folk i å kome seg til kapellet som vart bygd over grava hennar på 1800-talet. Formelt vart ho ikkje kanonisert før i 1978 av den russisk-ortodokse kyrkja i utlandet, og i 1988 av kyrkja i Russland. Minnedagen hennar er 24. januar.

Som med dei andre i KM i galskap er ikkje Xenia eit døme til direkte etterfylgjing, men det ho gjorde kan tene til inspirasjon for oss andre, for vi har alle noko å lære av korleis ho, og mange andre med henne, går inn i det dei kjenner seg kalla til med heile seg.

Vi avslutter med ei hymne ein finn på engelsk Wikipedia.

Having renounced the vanity of the earthly world,
Thou didst take up the cross of a homeless life of wandering;
Thou didst not fear grief, privation, nor the mockery of men,
And didst know the love of Christ.
Now taking sweet delight of this love in Heaven,
O Xenia, the blessed and divinely wise,
Pray for the salvation of our souls.

Den koselegaste guden i pantheonet? II

2012-01-19T21:27:00.000+01:00

Eg tok for ei stund sidan opp spørsmålet om kva som er den koselegaste guddommen, basert på utsjånad. Sjølv nominerte eg Ganesha og bad om andre forslag. På Facebook kom Audun Emil Husa med følgjande forslag:

Her vil eg gjerne fremje den egyptiske dvergeguden Bes sitt kandidatur. Oppgåvene hans var m.a. å verne om heimen, d.v.s. kvinner og born. Han er dessutan ein av særs få av dei gamle egyptarane som faktisk ser mot kamera når han vert avbilda. Når ein baby lo, tilsynelatande umotivert, trudde ein at Bes var ein stad i rommet og gjorde morosame grimasar. Sjølv heller eg meir i retning av at han er skuld i ein heil del umotivert barnegråt.

Dette er eit knakande godt forslag! Eg skal ikkje skryte på meg noko kjennskap til Bes, men Gods of Ancient Egypt kan fortelje oss om Bes at han er ein mangfaldig figur. Han var ein slags demon som ikkje var ond, men god. Han var beskyttar av heimar og fødslar og vart knytta til seksualitet, humor og dansing. Han beskytta farao, men mannen i gata likte han fordi han først og fremst beskytta kvinner og born. Etterkvart såg ein på han som forkjemparen for alt godt og motstandaren av alt vondt. Han støtta Ra, og hadde til gjengjeld Ra sin støtte. Samstundes var han ein krigsgud som beskytta Egypt og folket. Til alt dette var det sjølvsagt knytta ein del ritual, som at statuar av han beskytta hus mot vonde ånder og hjalp fødande kvinner og slikt, men ein hadde ikkje templar og presteskap knytta til Bes.

Uansett kor fine og flotte desse oppgåvene og eigenskapane er, er dette ein slags guddommeleg missekonkuranse der det er utsjånaden som gjeld. Gods of Ancient Egypt seier mellom anna følgjande om korleis Bes ser ut:

Bes was generally depicted as a bearded dwarf, sticking out his tongue and shaking a rattle. He is always depicted facing forwards [...] Bes is a comical figure with pronounced bow legs, prominent genitals and a tail. [...] Occassionally he [...] is depicted as a winged deity.

Då er vi verkeleg inne på ein utfordrar i konkurransen. Ein skjeggete dverg med hale, vingar og stor penis som ser på fotografen/skulptøren/målaren i kontrast til det som var vanleg mellom dei egyptiske kollegaene hans. Dette er bra. Det vert hevda i forslaget at Bes kanskje var skuld i barnegråt, og ser ein på statuane av han, kan det kanskje stemme. Dei eg har funne bilete av på nettet er ikkje alltid så fine, men ein kan tenkje seg at om egyptarane hadde fått nokre tusen år på seg, slik hinduane har fått det med Ganesha, ville Bes ha blitt koselegare med åra. Eg vil derfor hevde at Bes er ein god utfordrar til Ganesha som den koselegaste guden i pantheonet. Tusen takk for eit strålande forslag, Audun!

Bes saman med kona si, Beset.
Biletet er henta frå Wikimedia Commons.

Er Wikipedia politisk nøytralt?

2012-01-18T10:34:00.001+01:00

Engelsk Wikipedia i dag.

Som sikkert alle dei som les denne bloggen har fått med seg gjennomfører ein ein politisk aksjon på engelsk Wikipedia i dag, og har «svarta ut» heile sida. Også min «heimewiki», no.wikipedia.org, gjennomfører ein støtteaksjon. Dette gjer ein i protest mot dei såkalla SOPA- (Stop Online Piracy Act) og PIPA- (Protect IP Act) lovforslaga som er oppe til vurdering i USA no.

Eg er langt frå nokon ekspert på desse lovane, men i grove trekk skal dette vere lovar som gjer styresmakter og eigarar av intellektuell eigendom større mogelegheitar til å stoppe dei som vil spreie materiale underlagt opphavsrett på ulovlege måtar. Dette er forsåvidt eit prisverdig initiativ, men det kan verke som om ein, som så ofte før, ryddar ugras mellom blomane med gravemaskin.

Kritikarane fryktar at dette kan verte brukt til å sensurere kommersielle motstandarar, hindre «varslarar» i å kome med naudsynt informasjon og på mange måtar kneble dei frie ytringane på nettet. Ein kan mellom anna gå aktivt inn og hindre sider i å kome opp i dei store søkjemotorane. I utgangspunktet skulle ein tenkje at dette ein amerikansk lov, men PIPA rettar seg særleg mot domener registrert i utlandet, og om ein i USA innfører sterke reguleringar på nettbruk, vil dette få konsekvensar for resten av verda, i tillegg til at det USA gjer skapar presedens for liknande ting andre stader.

Kritikarane er tunge aktørar. Human Right Watch seier, saman med andre, mellom anna om PIPA at lovforslaget trass i nokre endringar «continue to threaten the stability, freedom, and economic potential of the Internet.» Reporters Without Borders seier om SOPA at lova «is clearly hostile to freedom of expression and reverses the usual judicial logic by delaying referral to a judge until after content is blocked. It would allow copyright and intellectual property owners to impose content filtering and blocking without independent judicial control. It would allow them to decide what content can and cannot be accessed. It would turn them into Internet dictators.»

I samband med aksjonen på Wikipedia vert det sagt at dette er første gang Wikipedia gjer noko slikt. Dette stemmer ikkje, for det er ikkje lenge sidan italiensk Wikipedia hadde ein liknande aksjon i protest mot eit italiensk lovforslag. Det kan nok derimot stemme at det er første gong engelsk Wikipedia gjer noko slikt. Det har også vore uro rundt folk sitt syn på Wikipedia som politisk nøytralt. Dette er ein uro ein kan forstå, for Wikipedia er avhengig av tillitt for å utføre sin misjon på nettet, nemleg vere ein leverandør av truverdig kunnskap.

Samstundes kjem ein ikkje vekk frå at Wikipedia i sin natur er eit politisk prosjekt. Dei som står bak aksjonen på engelsk Wikipedia forklarar det slik:

We are staging this blackout because, although Wikipedia’s articles are neutral, its existence actually is not. For over a decade, Wikipedians have spent millions of hours building the largest encyclopedia in human history. Wikipedia's existence depends on a free, open and uncensored Internet. We are shutting Wikipedia down for you, our readers. We support your right to freedom of thought and freedom of expression. We think everyone should have access to educational material on a wide range of subjects, even if they can’t pay for it. We believe people should be able to share information without impediment.

Wikipedia er derfor ikkje politisk nøytralt. Wikipedia har aldri vore det og vil heller aldri verte det. Det er eit prosjekt som vil gjere verda betre gjennom å spreie kunnskap. Og som dei som står bak aksjonen seier: «We believe that new proposed laws like SOPA and PIPA (and other similar laws under discussion inside and outside the United States) don’t advance the interests of the general public. That's why we're doing this.»

Den koselegaste guden i pantheonet?

2012-01-11T19:34:00.003+01:00

Ganesha ridande på ei rotte.
Biletet er henta frå Wikimedia Commons.

Dei ulike guddomane rundt om i verda kjem i ulike framtoningar. Nokre ser ut som menneske, nokre som dyr og nokre som heilt andre ting. Nokre er vakre, nokre er stygge, og nokre, som Ganesha, er beint ut koselege og søte. I alle fall om ein finn dei rette bileta av dei.

Det sjarmerande biletet som opnar denne bloggposten er ein burmesisk framstilling av Ganesha ridande på ei rotte, slik han har for vane. Rottar kjem seg som kjent fram over alt, og det er sjølvsagt ein praktisk eigenskap for eit ridedyr. Kven kan mislike ein gut med elefanthovud som rir på ei rotte?

Om eg har forstått min hinduisme riktig, noko som ikkje er sjølvsagt, er Ganesha son av Shiva og Parvati. Namnet hans tyder noko slikt som «Leiar for dei som fylgjer Shiva», og han er den av gudane ein skal tilbe fyrst, og er hinduane sin gud for hindringar, då vel i tydinga at han hjelper med å kome seg forbi hindringane, vil eg tru. Det at han rir på rotter og mus heng også saman med dette, for det at dei kjem seg inn overalt, viser at dei overvinn alle hindringar.

Ganesha vart fødd, eller kva ein skal kalle det, ved at Parvati laga han av laus hud frå kroppen sin. Ho var lei av Shiva, og han var verken med i «konstruksjonen» eller informert om det som skjedde. Då Shiva kom heim tok Parvati seg eit bad, og Ganesha nekta Shiva å kome inn. Han vart då rasande på guten og hogde hovudet av han. Dette var sjølvsagt ikkje populært hjå Parvati som vart rasande og truga med å utslette verda. Dei andre gudane vart livredde for dette og gjorde det dei kunne for å blidgjere Parvati. Dei lova å finne eit nytt hovud til Ganesha og at han skulle verte leiar for fylgjet til Shiva og skulle tilbedast først. Dette godtok Parvati og gudane drog ut for å kappe hovudet av det første vesenet dei fann. Dette var ein elefant, og slik fekk Ganesha hovudet sitt.

Eg har nyleg fått med meg at Tor Åge Bringsværd har skrive ei lita bok om Ganesha. Eg har ikkje lese boka, men det gav meg ein grunn til å pynte bloggen med eit bilete med det eg trur er den guden i pantheonet med trivlegast utsjånad.

Om andre har vektige forslag til guddommar med koseleg utsjånad er eg interessert i å høyre dei. Vi ser då heilt vekk frå ting som sanning, kva dei står for og slike uviktige detaljar.

Informasjonen om Ganesha er henta frå Hinduismen og buddhismen av Knut A. Jacobsen og Notto R. Thelle, s. 87-89

Eit klede til ettertanke

2012-01-06T17:42:00.002+01:00

Biletet er henta frå Wikimedia Commons.

Frå Vatikanet melder ein at forskarar meiner at likkledet i Torino er «et umulig objekt som ikke kan ha vært forfalsket», altså at det er ekte. Om dette skulle vere sant, og om ein skulle vere i stand til å bevise dette på ein overbevisande måte, altså vise at dette kledet vart slik vi kjenner det etter ein eller annan form for energistråling eller noko slikt, kan det sjølvsagt vere ganske omveltande for korleis ein tenkjer om ulike ting. Om ein samstundes kan klare å knytte dette til Jesus frå Nasaret på ein haldbar måte, vil det vere bortimot eit gudsbevis.

Eg trur ikkje det vil skje. Eg er mellom dei som ikkje trur dette kledet viser Jesus frå Nasaret i ein eller annan fase av oppstoda (Om ein kan dele den inn i fasar, då...) Til det er det for mange ting som ikkje heng saman. Ein høyrer ikkje om det før på 1300-talet, teknikken i veven er frå rundt då, personen det er bilete av er for høg til at det verkar sansynleg at det er Jesus og andre ting som ikkje gjer at eg ser det som truverdig at dette er eit reellt avtrykk frå Jesus. (Ein kan med fordel lese det Asbjørn Dyrendal skreiv om dette på Skepsis for nokre år sidan. ([1], [2] og [3]) eller det Catholic Encyclopedia skriv.)

Vil dette seie at dette er eit uinteressant eller uviktig stykke tøy? Ikkje på nokon som helst måte. Tusenvis av truande vel å tru at dette er ekte og eit bevis for oppstoda og dermed også for eksistensen av Gud. Mange av desse vil ikkje miste trua på dette uansett kva vitskapsfolk måtte finne på å seie. Andre hellar mot å tru det, men er ikkje sikre. Så har ein folk som meg, som ikkje trur dette er ekte. For alle gruppene kan det tene som eit hjelpemiddel for bøn, meditasjon og tru, på same måte som ikonar, andaktsbøker, lysglober, rosenkransar, soakingmatter og andre ting kan tene til det. Sjølv om det ikkje er guddommeleg i seg sjølve, tener det som hjelpemiddel i truslivet for dei kristne. Der har likkledet ein enorm misjon i kyrkja. Uansett kva ein meiner om det framprovoserar det ettertanke, undring og beundring. Det fører tankane til krossdøden og oppstoda, altså kjerna i kristendomen. Det er dermed eitt av dei, ja kanskje det, beste hjelpemiddelet for krossmeditasjon vi har i kyrkja. Eg skulle meir enn gjerne sett dette kledet, sjølv om eg ikkje trur det er meir guddommeleg enn sengeteppet mitt.

I tillegg er dette eit klede som må fascinere alle, både truande og ikkje-truande. For korleis i alle dagar har nokon laga noko så flott og spesielt. Kva utstyr hadde dei for å klare dette? Kven gjorde det? Og kvifor? Spørsmåla står på rekkje og rad. Ein treng ikkje tru dette kledet er eit guddommeleg prov for å vere djupt fascinert og imponert av det.

Køpenickiade

2012-01-03T07:00:00.000+01:00

Bilete tatt av politiet viser ein arrestert Voigt i 1906.
Biletet er henta frå Wikimedia Commons.

Tida har igjen komen for ein tysk svindlar. Sist gong St. Isidors minne var innom dette emnet var det Kaspar Hauser som stod for bløffen. Mannen vi skal gjere oss kjent med i dag var på mange måtar meir underhaldande enn den stusslege Hauser.

Wilhelm Voigt var ein småkriminell mann frå det som i dag er Kaliningrad. Han vart fødd i 1849 og levde over halvparten av livet før fylte førti år i fengsel for ulike brotsverk. I august 1906 vart han heve ut av Berlin, og det er då det morosame startar.

I staden for å dra frå Berlin gjekk han «under jorda». Systematisk kjøpte han opp dei ulike delane til ein kapteinsuniform, heilt til han hadde komplett uniform.

Ein slik uniform var det Voigt
hadde på seg.
Denne er stilt ut i rådhuset i
Köpenick, der han tok seg tilrette.
Biletet er henta frå
Wikimedia Commons.

Iført sin uniform som gav han kapteinsrang i den preussiske hæren gjekk han til ei lokal kasserne og beordra med seg fire meinige soldatar og ein sersjant. Desse såg uniformen og fulgte med sin «overordna». Voigt kvitta seg raskt med sersjanten, som vart sendt vekk, og fekk i staden med seg endå seks meinige soldatar.

Saman tok desse toget til Köpenick som på dette tidspunktet var ein eigen by. Der dei marsjerte inn på rådhuset og okkuperte det. Voigt gav soldatane sine ordre om å sikre alle utgangar og stoppa alle telefonsamtalar frå byen til Berlin i ein time.

Så arresterte han borgermeistaren, Georg Langerhans, og kasseraren i byen. Desse to sendte han med to soldatar til Berlin for å bli avhøyrde, mistenkte for korrupsjon. Sidan det var mistanke om korrupsjon, måtte han gå gjennom rekneskapen og såg det naudsynt å konfiskere bykassa. Den inneheldt på dette tidspunktet rundt 3500 mark. Ein kaptein i den preussiske hæren er sjølvsagt ein ordna mann, så Voigt la sjølvsagt att ein kvittering for det han tok med seg. Denne skreiv han under med namnet von Malzahn, namnet på sin siste fengselsdirektør, samt bokstavane «H.i.1.G.R.» som tyder «Hauptmann im 1. Garde-Regiment». Han tok med seg pengane, bad dei soldatane som ikkje hadde fått transportoppdrag sikre bygget i ein halv time og forsvann mot togstasjonen. Så skifta han til vanlege klede og vart vekke.

Cöpenicker Dampfboot si kveldsutgåve
frå 16. oktober 1906, den dagen då
Wilhelm Voigt okkuperte rådhuset.
Biletet er henta frå tysk wikipedia, derein også kan lese heile sida.

Det vart sjølvsagt eit valdsamt rabalder etter dette. Både Tyskland og andre land lo av det som hadde skjedd, og særleg peika ein på den overdrevne respekten ein hadde for uniformar og offiserar i Tyskland.

Voigt vart arrestert etter berre ni dagar, då ein han hadde sona saman med hadde høyrt om planen hans og vart lokka av ein stor pengesum til å angje Voigt. 1. desember vart han dømt til fire år i fengsel for opptrinnet.

Akkurat kvifor han gjorde det han gjorde, er ikkje klart. Sjølv hevda han at han eigentleg berre var ute etter eit pass for å kome seg ut av landet, medan andre hadde meir tru på at han var ute etter pengar. Han skulle ha høyrd snakk om at det vart oppbevara to millionar mark i ein safe i rådhuset, sa ein. Dessutan oppbevarte ein ikkje pass i rådhuset...

Voigt vart benåda av keisar Vilhelm i 1908. Vistnok likte keisaren det Voigt hadde gjort. Året etter gav han ut ein sjølvbiografi, Wie ich Hauptmann von Köpenick wurde. Mein Lebensbild. der han skreiv om «offiserskarriera» si. Han reiste også rundt i Europa og Nord-Amerika og fortalte om det han hadde gjort, før han døydde i Luxemburg i 1922.

Wilhelm Voigt sin svindel gav sjølvsagt inspirasjon til ein haug med filmar, skodespel og likande og vart også grunnlag for eit heilt nytt ord. «Køpenickande» tyder å gje seg ut for å vere offentleg myndigheit utan å vere det, og kjem sjølvsagt frå denne hendinga.

Kristen-Norge

2012-01-02T00:08:00.000+01:00

Etter at den materialistiske delen av kristmessefeiringa gjorde at eg satt att med to utgåver av ei og same bok, vart eg ein av dei som gjorde sitt til at tredje juledag levde opp til sitt rykte som den store byttedagen. Boka eg då kom heim med var Kristen-Norge. En oppdagelsesreise av Didrik Søderlind.

Didrik Søderlind er nok ikkje i utgangspunktet den ein forventa skulle levere ei bok om dei ulike avskuggingane av det kristne Norge, all den tid han arbeider i Human-Etisk Forbund og tidlegare har levert litteratur om mellom anna den norske svartmetallscena. Men boka kom altså ut i 2010, og vart møtt med til dels særs gode kritikkar. Sidan ho kom, har boka stått på leselista mi, men sneik seg altså ikkje inn før som den desidert siste boka i 2011.

Plottet i boka er enkelt og smått genialt. Søderlind brukte eitt års tid på å reise rundt i Norge og vitje ulike kyrkjelyda. Han skulle finne ut kva kristennorge bestod av, kva som skilde dei ulike samfunna og kva som band saman. Korleis dei ulike praktiserte trua trua si og kva ein trudde på. Og han stilte seg open for å verte overtydd om at nokon hadde rett.

Det må seiast at Søderlind absolutt ikkje er av dei mest religionsfiendlege ein kan støte på i HEF, hadde han vore det hadde ikkje denne boka blitt så god som ho er. Og når sant skal seiast hadde ho nok heller ikkje blitt så god om nokon av oss på innsida av kristennorge skulle ha skreve henne. Søderlind vert ein stad i boka utfordra på korleis han som ateist kan skildre kristne kyrkjelydar på ein rettvis måte, og gjev som svar (fritt parafrasert etter hukommelsen) at det er jo det han gjer når han skildrar andre truande, så då må det gå her også. Og det går strålande godt.

Dette er ei bok det absolutt er bruk for. Til Klassekampen sa Søderlind at det er ei katastrofe kor lite folk kan om kristendomen. Det han han rett i. Men denne boka kan rette opp i dette, for det er ei flott innføring i ulike konfesjonar, i ein del kristen grunnteologi og i den norske kristenheita. Det er sjølvsagt ikkje komplett, det er ikkje heilt systematisk, det er heller ikkje heilt utan feil, men alt i alt er det svært bra. Det er informativt, det er underhaldande, det er pirrande, det er nyttig. Boka burde vere obligatorisk lesning for alle som er interessert i kristendomen, anten for å finne ein andeleg heim i religionen eller for å kritisere han, for i denne enkle boka finn ein mykje informasjon alt for mange folk manglar.

Sjølv likte eg svært godt kapittelet der han var på vitjing hjå læstadianarane i Tromsø. Det var spanande å lese ei skildring av ein del av den kyrkja eg sjølv høyrer til som eg ikkje har nokon erfaring med. Det eg derimot har erfaring med er vanlege gudstenester i Den norske kyrkje. Eg var sjølvsagt spent på kva Sønderlid meinte om den gudstenesta han var på, men eg trur både eg og han vart positivt overraska. Men kvifor er det eigentleg med eit kapittel om new-age i boka? Det verka malplassert på meg. Særleg sidan kapittelet om adventistane då vart ståande litt på utsida.

Dette er uansett ikkje noko som trekk særleg ned inntrykket av ei særs god bok. Det gjekk ei stund før eg fekk somla meg til å lese boka, men boka er absolutt like aktuell om vi no skriv 2012 og ikkje 2010. Kristen-Norge. En oppdagelsesreise er ei av dei beste, om ikkje den beste, bøkene eg las i 2011. Anbefalast på det sterkaste!

Veni Redemptor Gentium

2011-12-25T00:00:00.000+01:00

Folkefrelsar, til oss kom,
fødd av møy i armodsdom!
Heile verdi undrast på
kvi du såleis koma må.

Herrens under her me ser,
ved Guds Ande dette skjer.
Livsens ord frå himmerik
vert i kjøt og blod oss lik.

Utan synd han boren er
som all synd for verdi ber.
Han er både Gud og mann,
alle folk han frelsa kan.

Frå Gud Fader kom han her,
heim til Gud hans vegar ber,
ned han fór til helheims land,
oppfór til Guds høgre hand.

Du som er Gud Fader lik,
ver i vanmakt sigerrik!
Med din guddoms velde kom,
styrk oss i vår armodsdom!

Klårt di krubbe skina kan,
ljoset nytt i natti rann,
naud og natt til ende er,
trui alltid ljoset ser.

Lov og takk, du Herre kjær,
som til verdi komen er!
Fader god og Ande blid,
lov og takk til evig tid!

Koreansk framstilling av juleevangeliet.
Biletet er henta frå denne bloggen, og mala av Kim Gi-chang.

«Folkefrelsar til oss kom» er skrive av Ambrosius av Milano. Vi syng han i norsk omsetjing gjort av Bernt Støylen med melodi frå 1524. Salmen finn vi som nummer 1 i Norsk Salmebok.

Tollesmesse

2011-12-23T07:00:00.000+01:00

Thorlákr i fronten på
Nidarosdomen.
Biletet er henta frå
Wikimedia Commons.

Før jula kjem inn over oss rekk vi å ta med oss ein helgendag av det lokale slaget. I 1133 vart Þorlákur Þórhallsson født på Island. Han vart født inn i ein fattig, men relativt viktig familie på Island. Der fekk han god utdanning, og som femtenåring vart han diakonvigsla, og fire år seinare prestevigsla.

1150-talet tilbrakte han stort sett studerande i Europa, og då han kom attende til Island hadde han med seg nye skikkar som sølibatet til kyrkja . Han braut med tradisjonen på Island og valgte å leve i sølibat, slik presteskapet på kontinentet måtte.Thorlákr levde som ein enkel prest, før han etterkvart grunnla eit augustinerkloster der han vart den første abbeden. Klosteret tiltrakk seg ein god del folk, og han grunnla etterkvart også eit nonnekloster.

Han var berre abbed i to år før Alltinget valgte han til biskop for Skálholt. Han vart mest truleg bispevigsla i Nidaros, for begge dei islandske bispedøma låg under Nidaros. Med seg frå erkebiskopen i Nidaros hadde han dei naudsynte fullmaktene og eit oppdrag. Han skulle få kyrkja på Island under kontroll. Private kyrkjebygg, som det var vanleg at prestar og andre hadde, skulle inn under kyrkja sin kontroll og legfolk skulle ikkje lenger få utnemne prestar. I tillegg forsøkte han å innføre prestesølibat, han fekk inn reglar om faste og skriftemål og andre ting. Dette gjorde han ikkje til nokon populær mann mellom dei med makt på Island, og han vart utsett for fleire drapsforsøk.

Sjølv levde han beskjedent med fokus på andelege verdiar. Han vart rekna som ein stor andeleg rådgjevar med omsorg for dei svake i samfunnet. 23. desember 1193 døydde han.

Kort tid etterpå byrja kulten rundt han. I 1198 opna ein grava hans og vaska beingrinda, noko som tilsvara ei heilagkåring, og i 1199 fastslo Alltinget at 23. desember skulle vere messedag for Thorlákr. Dette gjer han til den einaste som har blitt kanonisert av eit parlament og Island sin første helgen. Heilagkåringa vart ikkje gjort formelt av nokon pave før Johannes Paul II gjorde han til Island sin vernehelgen i 1984. Då hadde allereie ein kalenderrevisjon i Den katolske kyrkja flytta festdagen hans til 20. juli, men på Island held ein framelis på 23. desember. Det var også denne datoen som stod avmerka på norske primstavar. 23. desember var "Tollesmesse"

Statue av Thorlákr i
domkyrkja i Reykjavik.
Biletet er henta frå
Wikimedia Commons.

Relativt kort tid etter at han var død, vart hans vita skrive. Kyrkjehistorikanen Reidar Astås seier om det vi veit om Thorlákr at skriftene "ligger kronologisk sett så nær opp til den biograferte persons levetid, at den nødvendigvis etter sitt anlegg må ha et sterkt autentiskbiografisk preg når det gjelder kontrollerbare faktaopplysninger."

I den såkalla Jærtegnsboken,[1] ei samling med under knytta til Thorlákr som vart lese opp på Alltinget i 1199, var det også samla forteljingar om han. Undera knytta til han var relativt beskjedne, men kven kan mislike eit mirakel som dette?

En gang de på en gård fikk dårlig gjær i ølstampen, tok de den gamle bispestaven til Thorlákr og satte oppi brygget, og straks ble det god gjæring, og få hadde smakt så godt et øl som dette.

Thorlákr vart ein populær helgen, særleg på Island, Vestlandet, Helgeland og på Færøyane. Sansynlegvis på grunn av ryktet han hadde som ein som var på lag med dei små i samfunnet og stod mot dei mektige. I tillegg hjalp det sjølvsagt på med enkle, kvardagslege under som dette ølunderet. Over 50 kyrkjer vart vigsla til han på Island, og også i Norge vart det vigsla kyrkjer til St. Thorlákr.

Frå kanskje så tidleg som byrjinga av det trettande hundreåret har ein liturgiske tekstar til ære for Thorlákr, meint for bruk på dødsdagen hans, altså 23. desember. Desse tekstane vart sunge, men dei melodiane ein kjenner til i dag, er ikkje eldre enn 1300-talet. Uansett er det at ein har slike gamle tekstar knytt til islandske helgenar svært spesielt, då dei fleste slike tekstar forsvann i samband med reformasjonen. Vi sluttar av med ein av desse tekstane i mi omsetjing frå den engelske teksten ein finn her.

Gud, du har gjeve oss denne dagen,
denne velsigna dagen med festen for den heilage Þorlákur, ditt vitne og prest.
Ver nådig med bønene til di Kyrkje, slik at Ho kan få din tryggleik,
for hans skuld som aukar Hennar ære med sine gjerningar.
Med Jesus Kristus vår Herre
Amen

[1] Eg undrar meg på om dette er ei digitalisert utgåve av denne boka på islandsk, men språkkunnskapa rekk ikkje til. Kanskje nokon veit det? Eventuelt om ein kan finne denne på nett eller bokform på eit språk ein kan forstå?

Tysk, ekspresjonistisk advent

2011-12-19T13:07:00.000+01:00

I går brukte eg kvelden på å sjå Fritz Lang sin klassiskar Metropolis. I denne dystopien frå 1927 vert vi tatt med inn i ein framtidsby der ein finn ein overklasse som lev i luksus medan ein stor arbeidarklasse er gøymt vekk under jorda og brukar liva sine til å slite med farlege maskiner som driv den flotte byen over jorda. Til arbeidarane kjem det ei slags profetinne, Maria, som fortel korleis det skal kome ein "mellommann" som skal ordne opp mellom arbeidarane og dei rike. "Hender" og "hovud" treng ein mellommann, og denne mellommannen må vere "hjarta". Mellommannen viser seg å vere Freder, sonen til den eineveldige sjefen for byen. Han har kome ned til arbeidarane, som han ser på som sine syskjen, og vert forferda over det han ser der.

Det er ikkje så vanskeleg å sjå nokre paralellar til ei anna kjent historie i europeisk kulturhistorie om ein annan mellommann som, etter profetiar, steig ned til sine syskjen frå sin far. Alt er sjølvsagt ikkje heilt likt, men også i Metropolis er det ei adventscene. På YouTube har nokon delt opp filmen i småklipp, og Maria sin tale der ho snakkar om han som skal kome er eit eige klipp. Anbefalast i adventstida, om ein berre ser vekk frå musikken som er lagt på her.

Jomfrua med ljosa

2011-12-13T07:29:00.000+01:00

Den heilage jomfrua med sverdet gjennom halsen.
Biletet er henta frå Wikimedia Commons.

Det er sjeldan med feiring av helgendagar i Skandinavia. Endå sjeldnare med helgenfeiringar der ein minnast ein helgen som ikkje var frå våre traktar. Dagen har kome inn i vår kultur gjennom barnehagar i desperat ritualjag, sikkert sidan det kan verke som om ein tidvis kappast i å gløyme at det er noko som heiter adventstid, som har med seg mange gode tradisjonar, og då må ein finne opp nye. Men det er klart: Meiner ein jula startar 1. desember har ein ikkje tid til noko lang adventstid.. (Ein skulle jo tru at det at ein kallar ein dag for "Første juledag" ville gje eit slags hint om når jula byrjar, men nei...)

Uansett. Skulle ein først finne seg ein ny skikk og oppfostre borna i, var dette langt frå det verste ein kunne finne. Det er vel heller finfint at ein på denne måten får inn nokre helgendagar slik at vi kan hugse kva tradisjon vi står i. Ein kan vanskeleg hevde at martyriet og det religiøse har vore langt framme i den populære luciakulten i Norge, men det opnar sjølvsagt for å snakke om slikt på ein måte ein vanskeleg kunne ha gjort utan kvitkledde småborn med gurkemeiebollar.

Forteljinga om Lucia er på mange måtar ei klassisk forteljing om ein av dei tidlege martyrane, noko som også gjer den fin som ei startforteljing for dei som ikkje er vane med helgenforteljingar.

Lucia var ei ung jente som levde på Sicilia rundt år 300. Vi veit ikkje så veldig mykje om henne. Det vi veit sikkert, er at ho levde då ho gjorde, og at ho vart drepen fordi ho var kristen. Resten er legendestoff som vi ikkje kan ta for anna enn det det er. Legendene seier at allereie som ung avla ho løfte om å leve kysk, og ville gje alt ho eigde til dei fattige, utan at ho fortalte om dette løftet til nokon. Ho vart etterkvart ei veldig vakker jente, og mora lova henen bort til ein ung, hedensk mann. Dette ville ikkje Lucia, og etter ei pilegrimsreise for å be om hjelp frå ei tidlegare heilag jomfru, slik Lucia vert hugsa som i dag, fekk ho lov av mora til å sleppe. Mannen som hadde fått beskjed om at han skulle få gifte seg med Lucia vart sjølvsagt sint for dette, og fortalde styresmaktene at Lucia var kristen. Dette var under dei verste forfølgingane av dei kristne, der det å ha ei kristen tru svært ofte vart straffa med dødsstraff. Lucia vart arrestert og torturert, utan at ho endra meining. Ho vart etterkvart dømt til å sendast til eit bordell og verte hore. Dei tok ho ut av fengselet og sette henne på ei oksekjerre for å frakte henne til bordellet. Då oppdaga ein at fleire okser og mange folk ikkje klarte å rikke kjerra. Den stod bom fast medan Lucia sat på henne. Sjefen for det heile måtte finne på noko, så han fekk lagt masse ved rundt føtene til Lucia, og dei sette fyr på dette. Lucia sat midt i bålet utan å verte skada. Så helte dei kokande vatn på henne, utan at dette heller skada henne. Til slutt tok dei eit sverd og køyrde inn i halsen på henne. Ho levde då framleis lenge nok til å få nattverd og kome med ein profeti om at snart skulle forfølgjinga av dei kristne ta slutt.

Kitch-bilete av Lucia med augene på eit fat.
Kanskje frå eit bønekort?
Biletet er henta frå Wikimedia Commons.

I diverse legender og legendevariantar mister ho augene sine. Anten fordi ho riv dei ut sjølv, for å gje beilarar det dei skraut av utan å gje noko meir av seg sjølv, eller fordi dei vart stukke ut som ein del av torturen og drapet på henne. Dette gjer sjølvsagt at ho mellom anna er skytshelgen for synet, blindheit og augesjukdomar og at ho ofte er mala med augene sine på eit fat.

Om ein ynskjer det, kan ein lese meir om livet til Lucia i ein hagiografi frå middelalderen som eit jesuittuniversitet i New York har vore hyggelege og digitalisert. Som alt sagt er det meste ein veit om Lucia, og då særleg detaljane, legendestoff. Mykje liknar på andre jomfru- og martyrlegender, utan at dette gjer det uinteressant av den grunn.

Uansett fekk Lucia etterkvart ein stor plass i kyrkja. Ho var til dømes ei av kun sju kvinner bortsett frå Jomfru Maria som var med i Gregor den store sin liturgi.

Trass i at forteljinga om martyriet og den sterke trua ikkje kjem særleg fram i den luciamarkeringa ein ser i dag, er dette eit godt høve til å ta fram akkurat dette. Eg skal sjølv forsøke på det på ei gudsteneste i dag. Hjå oss har luciadagen blitt ein slags lysfest, og også der er det mykje ein kan bruke for å sette dette inn i sitt rette perspektiv. Lysa i advent og lysa i luciatoga peikar på det store lyset som kom til oss og som vi feirar i jula. Vi bør absolutt gripe sjansen til å gje lysorgien i desember det bakteppet den bør stå i, men som det er lett at ein ikkje får auge på i snakket om "innekos", "lys i mørketida", "familiehygge" og andre ting som i og for seg er fint og flott, men som ikkje seier oss noko meir.

Svensk luciafeiring.
Biletet er henta frå Wikimedia Commons.

Dei fleste av oss kan det første verset i den mest kjente luciasongen i Norge. I Barnesalmeboka står det to vers til. Desse versa bør brukast meir, for dei gjev denne helgendagen det rette perspektivet.

Svart senker natten seg i stall og stuer.
Solen har gått sin veg, skyggene truer.
Inn i vårt mørke hus, stiger med tente lys
Sancta Lucia, Sancta Lucia

Ondskap og mørkets makt, frykten oss binder.
Hvitkledd hun holder vakt, lyset oss finner.
Hør hva hun kommer med: Ordet om julens fred.
Sancta Lucia, Sancta Lucia

Midt i den mørke natt lysene brenner.
Hun holder lyset frem, håpet det tenner.
I Jesu sterke ord så hun en flamme stor.
Sancta Lucia, Sancta Lucia

"Svart senker natten seg" står på nummer 13 i Barnesalmeboka. 1. vers er skrive av Arvid Rosén medan Åge Haavik har skrive dei to siste versa.

Krystallpalass og nedrykksmeistrar

2011-12-10T07:29:00.001+01:00

Eg hamna for ei stund sidan i eit ordskifte om pussige namn på fotballklubbar, og då er det sjølvsagt umogeleg å kome utanom Crystal Palace F.C., eit gamalt engelsk lag som høyrast meir ut som ein residens for ein magikar i ei bok med fantastisk litteratur enn ein fotballklubb. Kva er det eg seier? Ein skriv jo ikkje enkeltståande bøker i denne sjangeren. Det høyrast sjølvsagt ut som noko ein finn i ein trilogi med fantastisk litteratur, ein trilogi som kanskje endar i eit stort slag der Queens Park Rangers angrip Krystalpalasset og trollmannen som bur der.

Crystal Palace er uansett eit skikkeleg fotballag, utan at det sa oss noko om kvar namnet kom frå. Vi var klar over at det er eit område i London som heiter det same, men hadde aldri høyrt om noko krystallpalass ein burde ta ein titt på medan ein såg på dei andre tinga ein bør sjå i London. Så kvar kom dette namnet frå?

Crystal Palace F.C. vart stifta i 1905, og var då faktisk den andre klubben med dette namnet. Den første vart stifta allereie i 1861 og hadde ein stolt historie. Den var ein av dei klubbane som var med og grunnla det engelske fotballforbundet og kom til semifinalen i den første FA cupen. Klubben hadde eit kort liv og vart oppløyst i 1876. Det pussige namnet fekk klubben på grunn av arbeidsplassen til spelarane. Vi er nemleg attende på den tida då ein fotballklubb ofte var ei sameining av fotballinteresserte med same arbeidsplass eller bustad i staden for ein kommersiell maskin. Spelarne på Crystal Palace var vaktmeistrar i ei internasjonal utstilling ein hadde i Hyde Park. Og der stod det faktisk eit krystallpalass!

Krystallpalasset i Hyde Park.
Biletet er henta frå Wikimedia Commons.

The Crystal Palace vart bygd til denne utstillinga som vart halde i 1851. Det var sjølve utstillingshallen som utstillinga vart halde i, og var på heie 92 000 kvadratmeter. Utstillinga skulle vise dei siste teknologiske nyvinningane, og bygget var i seg sjølve ein teknologisk triumf. Ein hadde kome opp med ein ny måte å bearbeide glas på, og dette palasset var den største samlinga med glas i eit bygg i verda.

Bygget var svære greier med fullvaksne tre veksande inne og ei fontene på åtte meter. Det var også den første staden ein sette opp offentlege toalett i stor skala.

Krystalpalasset etter at det vart flytta.
Biletet er henta frå Wikimedia Commons.

Etter at utstillinga var ferdig flytta ein heile greia. Krystallpalasset stod i delvis ny form i 1854. Flyttinga kosta nesten ti gonger så mykje som å bygge det hadde gjort, utan at det framstår som ei strålande investering. Palasset vart brukt til alt frå katteutstillingar til markering av kroning av konge og dronning, men det gjekk konkurs i 1911. Under første verdskrig brukte marinen det til treningsbase for 125 000 soldatar.

Det stod dårleg til med finansane til eigarane, og bygget skal ha vore prega av forfall. I 1936 hadde ein heller ikkje forsikra det skikkeleg, og då brann palasset ned til grunnen, noko som gjer at ei vitjing i krystallpalasset ikkje er ein obligatorisk del av turistløypa i London. Men i januar i år offentleggjorde Crystal Palace F.C. planar om å flytte attende til denne tomta. For det var nemleg også ei fotballbane i samband med glashuset. Det var der klubben kom frå, og no vil dei altså attende.

Den noverande klubben vart stifta i 1905 av folk som jobba i det siste krystallpalasset, og har ikkje noko meir å gjere med den gamle klubben enn namnet og arbeidsplassen til spelarane. Dette er ein klubb ein nesten må få sympati med, og ikkje berre på grunn av det fantastiske namnet. Sidan dei vart stifta har dei med stort hell halde seg vekk frå titlar, i alle fall av det store slaget. Dei har sjølvsagt vunne regionalserier og dermed rykka opp i systemet og slikt, og i 1991 vann dei den svært kortliva Zenith Data Systems Cup. St. Isidors minne har tidlegare tatt fram fotballag med negative rekordar, og også Crystal Palace er eit slikt lag. Sidan ein danna FA Premier Leauge i 1992, er Crystal Palace den klubben som har rykka ned flest gonger, med fire nedrykk. Dei har også rykka ned på strategiske tidspunkt. I den første PL-sesongen (92/93) rykka dei ned, og då ein spelte den einaste sesongen der fire lag rykka ned (94/95), var dei med der også. Dei var også eit av tre lag som rykka ned den einaste sesongen alle dei nyopprykka laga rykka rett ned att. (97/98)

Dette er altså klubben med det fantastiske namnet. Crystal Palace kjem faktisk frå eit krystallpalass, sjølv om det ikkje budde ein magikar der.

Adventstankar

2011-12-04T08:00:00.001+01:00

Den gravide jomfrua.
Biletet er frå ei alter-
tavle i Sveits og ligg på
Wikimedia Commons.

I det siste har ein diskutert den nye omsetjinga av Bibelen. Det har særleg vore eit par ting som har vorte diskutert: Fader vår/ Vår Far og spørsmålet om det skal stå «jomfru» eller «ung kvinne» i Jesaja 7,14.

I Bibel 2011 står det altså «Sjå, den unge jenta skal bli med barn og føda ein son, og ho skal gje han namnet Immanuel.» i staden for «Sjå, ei møy skal verta med barn og føda ein son, og ho skal kalla han Immanuel.» «Møy» er altså blitt til «ung jente».

Dette er sjølvsagt noko det vert reagert på. Pussig argumentasjon som at «Underet er borte fra denne utgaven [...] Her er det nemlig snakk om et under og da er det bare ordet ”jomfru” som kan og skal benyttes!» kjem fram. Det vert og hevda at dette er å dundre laus på sanninga om at Jesus vart født av ei jomfru som ein del av ein «tsunami av bibelskepsis som velter inn over de unge i samfunn, kirke og teologi». Frå heilt andre kretser slår ein bombastisk og kunnskapslaust fast at no «kan debattene om hvorvidt Jesu mor var jomfru og like vel fødte en sønn stilne av. I den nye Bibelen, som tas i bruk fra 22. oktober, er jomfru Maria blitt til «ung kvinne».»

Eg nemner slike reaksjonar fordi eg meiner dei bommar. Eg trur den nye omsetjinga kan gjere trua på jomfrufødselen sterkare. Det som nemleg kjem tydlegare fram i den omsetjinga vi no har fått, er det unødvendige med jomfrufødselen. Det er fullt mogeleg å bedrive kontrafaktisk teologi hjå dei første kristne og tenkje seg inkarnasjonen utan noko som helst snakk om jomfrufødsel. Det vert kanhende litt annleis, men den seinare soningsdøden kan fint verte like viktig og sentral.

Folk i Middelhavsområdet for 2000 år sidan var fullt klar over korleis born vart til. Å snakke om at ei mor var jomfru var like lite eigna til å framstå som truverdig då som no. Det at dei første kristne likevel valgte å fortelje om jomfrufødselen tyder på at dei meinte dette var viktig å fortelje om. Det var så viktig at dei valgte å fortelje dette med dei konsekvensane det fekk for truverdet på det dei sa. Det hadde dei ikkje gjort om ikkje dei trudde det var sant.

Dette vert endå tydelegare i den nye omsetjinga. Jomfrufødselen er sjølvsagt ikkje borte frå Bibelen. Ordlyden i GT gjer ikkje at dei mykje tydlegare orda i NT endrar meining, men vi ser tydelegare korleis læra om jomfrufødsel ikkje er noko dei første kristne tok med seg som ei krampeaktig lære dei arva frå eldre skrifter, men korleis dette var noko dei trudde på og tok med i sine skrifter, til trass for at det var eit like dårleg salsargument for ei ny lære då som no. Dette gjorde dei ikkje fordi dei måtte, men fordi dei meinte det var slik Jesus vart til.

Fra Angelico sitt maleri av denne forteljinga.
Biletet ligg på Wikimedia Commons.

Vi går vidare i adventstida med forteljinga om jomfrua som får bodskapen om at ho skal få ein son:

Men då Elisabet var i sjette månaden, vart engelen Gabriel send frå Gud til ein by i Galilea som heitte Nasaret, til ei jomfru som var lova bort til Josef, ein mann av Davids ætt. Namnet hennar var Maria. Engelen kom inn til henne og sa: «Ver helsa, du som har fått nåde! Herren er med deg!» Ved desse orda vart ho forskrekka og undrast på kva denne helsinga skulle tyda. Men engelen sa til henne:
          «Ver ikkje redd, Maria! For du har funne nåde hos Gud.

    Høyr! Du skal bli med barn og få ein son,
          og du skal gje han namnet Jesus.

    Han skal vera stor og kallast Son til Den høgste.
          Herren Gud skal gje han kongsstolen til David, far hans.

    Han skal vera konge over Jakobs hus til evig tid,
          og det skal ikkje vera ende på kongedømet hans.»
Maria sa til engelen: «Korleis skal dette gå til når eg ikkje har vore saman med nokon mann?» Engelen svara:
          «Den heilage ande skal koma over deg,
          og krafta frå Den høgste skal skyggja over deg.
          Difor skal òg barnet som blir fødd,
          vera heilagt og kallast Guds Son.
Og høyr: Elisabet, slektningen din, ventar ein son, ho òg, på sine gamle dagar. Ho som dei sa ikkje kunne få born, er alt i sjette månaden. For ingen ting er umogleg for Gud.» Då sa Maria: «Sjå, eg er Herrens tenestekvinne. Lat det gå meg som du har sagt.» Så forlét engelen henne. Luk 1,26.37

Dagen for oppløysing av militæret

2011-12-01T06:30:00.000+01:00

President Ferrer knuser ein vegg i Curatel Bellavista som eit
symbol på at han legg ned militæret.
Biletet er henta frå Wikimedia Commons.

St. Isidors minne vil i dag ta fram ein sak til inspirasjon. 1. desember 1948 oppløyste José Figueres Ferrer, presidenten i Costa Rica, landet sitt militærvesen etter at han hadde gått sigrande ut av ein borgarkrig. Etter dette har ikkje landet hatt militære styrker, og i 1949 kom ei ny grunnlov. Denne slår «ovanligt nog fast att landet inte ska ha någon armé», som den svenske ambasaden formulerer det på sine landsider om landet.

Det er sjølvsagt enorme summar å spare på eit slikt grep, og også når det gjeld omfordelinga av desse pengane går Costa Rica føre med eit strålande døme for oss andre. Dei brukar sjølvsagt noko pengar på sikkerheit, men det flotte er at dei også brukar dei pengane dei «får til overs» på utdanning og kultur. For å understreke sine forpliktingar som eit kulturland, har ein gjort om det gamle militærhovudkvarteret, Curatel Bellavista, til nasjonalmuseum. Då ein gjorde det, reiv ein også tårna på bygget, for å fjerne det militære preget på hovudstaden.

Landet brukar som sagt noko pengar på sikkerheit sjøl om dei ikkje har noko militærvesen. Dei har ein liten styrke dei kallar Fuerza Pública som består av rundt 6000 mann som har ansvar for vanleg politiverksemd, sikkerheit, ro og orden. Dette er delvis ein politistyrke, delvis spesialeiningar, grensevakter, kystvakt og likande.

Det vert gjerne hevda at ein må ha eit militærvesen for at eit land skal fungere og vere trygt. Den svenske ambasaden seier følgjande om Costa Rica:

Costa Rica är ett land som skiljer sig markant från resten av Centralamerika. Till skillnad mot i grannländerna, har den costaricanska befolkningen levt i fred och demokrati sedan 1948 då landets militär avskaffades. Den sociala och ekonomiska utvecklingen är i ett regionalt perspektiv långt framskriden. Utbildningsnivån är god och strukturen på landets näringsliv har moderniserats.

Eg seier berre: Sjå til Costa Rica!

Klostervisdom til folket

2011-11-28T09:32:00.001+01:00

I forrige veke var eg ein snartur innom det som er att av Bokladen i Bergen. Det er alltid spanande å kome inn i den butikken, for der finn ein ting ein rett og slett ikkje finn i andre butikkar i Norge eg veit om, med eit hederleg unntak for St. Olav katolske bokhandel i Oslo. I Bokladen fekk eg meg ein triveleg prat, og gjekk ut derifrå med ei bok og nokre andre ting.

Boka har eg lyst til å seie nokre ord om. Christopher Jamiston si bok Ditt hellige rom. Klostervisdom for moderne mennesker kom på engelsk i 2006 og på norsk i 2009, så det er altså ikkje ei heilt rykande fersk bok utan at fem år på nokon som helst måte er lang tid i klostertradisjonen. Den er altså like aktuell, eller uaktuell, som då ho kom.

Jamiston er abbed i benediktinarklosteret Worth i Sussex. Dette klosteret er kjent for engelskmenn etter at det vart laga ein slags reality-serie derifrå. Reality-serien The Monastary vart ein overraskande stor suksess, og har også gått på TV her i Norden, dog utan å få noko særleg merksemd. Denne boka er ein slags oppfølging av serien, der Jamiston vil forklare klostervisdomen til nye folk.

Tanken hans er at ein ikkje treng å vere munk for å leve etter klostervisdomen og implementere delar av klosterlivet i sitt eige liv. Om ein meiner ein ikkje har tid til dette, er ikkje det ei orasking god nok for abbeden, då han argumenterer godt for at dette har ein valgt sjølv, og ein kan derfor velgje det vekk. Boka er ei innføring i korleis ein kan leve sitt eige liv nærare det ein finn skissert i Benedikts regel. Dette gjer Jamiston tidvis svært godt. Sæleg likte eg kapitla om kontemplasjon og det å vere lydig. Han viser på ein god og enkel måte kva som er kristen bøn og korleis ein kan bruke dette til å kome nærare Gud og høyre Gud, og han visert glitrande korleis det moderne, individualistiske samfunnet ikkje i så stor grad handlar om fridom til eigne val som vi likar å tru i vår tid. Også andre delar av boka har mykje visdom i seg, men det var særleg desse to kapitla som tala til meg.

Det er derimot ein ting eg stussar på, og som trekk ned heilskapen i boka for min del. Jamiston, og dermed forlaget, siktar seg inn på søkjande menneske, gjerne menneske utanfor kristendomen. Det er sjølvsagt prisverdig og noko fleire burde gjere. Jamiston skriv at «[de]nne boken vil hjelpe deg inn i det Benedikt lærer oss, men forutsetter ikke at du, leseren, er kristen. Det den derimot forutsetter , er at Benedikt og hans klostertradisjon er kristen.» (side 15) Presiseringa er grei, og boka legg aldri skjul på at den handlar om ein kristen klostertradisjon. Og nettopp på grunn av dette er eg skeptisk til kor godt den fungerar inn mot søkjande og dei som definerer seg utanfor kyrkja. Boka er slik eg ser det i bunn og grunn indrekyrkjeleg, men forsøker på ein måte å «kamuflere» dette. Eg trur boka ville blitt endå betre om Jamiston heller skreiv meir medvite til kyrkjefolket og heller skreiv ei anna bok, som ikkje er så tett knytt til Benedikts regel, til dei som er på leit. Det trur eg særleg dei søkjande hadde hatt større utbytte av. Eg trur ein treng noko kyrkjeleg kompetanse for å få eit godt utbytte av boka.

Ditt hellige rom er ei bok som eg vil tilrå til alle som har ein grunnleggjande kjennskap til kyrkjetradisjonen og vil ha inspirasjon til å leve eit meir disiplinert andeleg liv. Den er enkel og vis på same tid, og gjev fleire gode og enkle tankar til kvardagslivet for folk som er utanfor klosterlivet.

Reklame kan vere artig

2011-11-24T13:20:00.000+01:00

Ein kan sjølvsagt seie noko klisjeaktig om at fordommar straffar seg eller at ein ikkje skal døme folk på grunn av utsjånaden eller slikt, men eg trur vi droppar det. I staden kosar vi oss med ein artig reklamefilm.

Eg satsar på at Helsedirektoratet ser ein annan veg...

O sacrum convivium

2011-11-23T06:44:00.000+01:00

23. november er dødsdagen til den engelske komponisten Thomas Tallis. Tallis levde på 1500-talet og er ein av dei største engelske komponistane. Etter at eg meir eller mindre tilfeldig fekk ei plate med musikk av Tallis i eige, har dei fantastiske songane hans fått ein stadig hyppigare rotasjon i CD-spelaren min.

I dag høyrer vi «O sacrum convivium», ei hylling til nattverdsakramentet.

Tekst frå Wikipedia:
Latin

O sacrum convivium!

in quo Christus sumitur:

recolitur memoria passionis eius:

mens impletur gratia:

et futurae gloriae nobis pignus datur.

Alleluia.

Engelsk

O sacred banquet!

in which Christ is received,

the memory of his Passion is renewed,

the mind is filled with grace,

and a pledge of future glory to us is given.

Alleluia.

Pelsnæringa må vekk!

2011-11-15T19:35:00.001+01:00

Mink på ein finsk pelsdyrfarm.
Biletet er frå Wikimedia Commons.

Nationen melder i dag at pelsdyrnæringa nok vil overleve den komande landbruksmeldinga frå regjeringa, trass i at både SV og Arbeidarpartiet har vedtak for at dei vil avvikle denne næringa.

På trass av alle etiske normer for dyrehald og dyrevelferd vel ein å la Senterpartiet få ein symbolsiger og beheld ei næring som systematisk utnyttar dyr utelukkande av estetiske og økonomiske motiv. Den reelle nytteverdien i pelsdyrhald er fråverande, då ein rett og slett ikkje har bruk for pels.

Vi veit at pelsdyr ikkje får tilfredsstilt dei behova dei har for rørsle, sosial omgang, tryggleik og liknande. Dette reagerer dei på med sjølvskading og drap av avkom. I tillegg vert avlivingsmetoder for mink og rev rekna som inhumane.
Den norske vetrinærforening sa i 2009 følgjande om pelsdyrhald:

Dagens pelsdyrhold er basert på hold av aktive rovdyr i små nettingbur. Driftsformen betyr at dyrene ikke får tilfredsstilt naturlige adferdsbehov. DNV har tidligere uttrykt skepsis til pelsdyrholdet. På tross av gode intensjoner i næringa, viser det seg at det fortsatt er store dyrevelferdsmessige problemer i pelsdyrholdet. DNV mener derfor at tiden nå er moden for å vurdere avvikling av pelsdyrholdet i Norge

Framleis kjem det jamneleg døme på at «det fortsatt er store dyrevelferdsmessige problemer i pelsdyrholdet».

Den nasjonale forskningsetiske komite for naturvitenskap og teknologi sa i 2008:

NENT mener at hold og avlivning av dyr kun for å benytte seg av dyretspels ikke er forenlig med god dyrevelferd, da pels i dag ikke en nødvendighet for å kle seg mot kulde

Eidsivating lagmannsrett slo i 1999 fast dette i ein dom:

Lagmannsretten legger til grunn at pelsdyroppdrett av rev og mink skjer på en måte som er i strid med dyrenes opprinnelige og grunnleggende behov [...]. Dersom en kun la en etisk betraktning til grunn for vurderingen av pelsdyroppdrett, så ville slik virksomhet vanskelig kunne aksepteres.

Likevel ser det altså ut som om regjeringa vil gå inn for å behalde denne næringa. Dette er uforståleg og viser endå ein gong at SV ikkje får gjennomslag for viktige miljø- og natursaker i regjeringa. Behovet for å få Miljøpartiet Dei Grøne inn på Stortinget for å presse på for ein ny politikk vert grelt tydeleg i møte med slike avgjersler der symbolpolitikk får sigre over etikk og dyrevelferd.

Øltsunamien i 1814

2011-11-09T22:47:00.001+01:00

Etikett frå det famøse Meux's Brewery.
Biletet er henta frå Wikimedia Commons.

I fylgje handelsstanden har det lenge nærma seg adventstid, og med det kjem både testane av juleøl (som allereie er godt igang i bloggosfæren) og advarslar, som absolutt er på sin plass, mot uvettig alkoholbruk i samband med julefeiringa.

St. Isidors minne kan ikkje vere dårlegare enn at førjulsølblogginga også får innpass her, og då passar det godt å gå inn i ei historie som trass i sin tragikk også er så absurd at ho ikkje bør gløymast.

I 1814 hadde Meux's Brewery i London lenge hatt enorme tankar dei brygga ølet sitt i. Den største tanken var tanken der dei brygga porter, som åleine tok 511 920 liter.

Tidleg om morgonen 17. oktober 1814 gjekk det heile frykteleg gale. Portertanken hadde på dette tidspunktet gjæra i fleire månader, og var tydlegvis ikkje klar for oppgåva. Eit av banda som heldt tanken saman rauk, og med det eksploderte ølet ut i bryggeriet. Som om ikkje dette var nok tok flodbølgja med seg andre tankar i bryggeriet, og tilsaman 1 224 000 liter øl flauma ut gjennom veggen i huset og ut i slumområdet rundt bryggeriet. Ølflaumen reiv med seg folk utanfor, faktisk var han så stor at to hus gjekk ned på grunn av den enorme ølstraumen som tok dei. Eitt av dei to husa var ironisk nok ein lokal pub der ei fjorten år gamal jente vart drepen då huset rasa ned over henne.

Folk i nabolaget reagerte på ein måte som både er underleg og forståeleg. Dei strauma ut i gatene med bøtter og kar og tok det ølet dei fekk tak i. Fleire av desse vart skada av den sterke straumen og måtte til sjukehus med skader. Der braut det nesten ut opptøyer då andre pasienter trudde at den sterke lukta av øl frå nokre av dei skadde kom av at dei fekk øl på sjukehuset. Dette ville dei andre også ha, og situasjonen vart spent før det vart klara opp i kva som hadde skjedd.

Tilsaman ni personar døydde av øltsumanien. Nokre vart drukna, andre vart drepne av skader dei fekk då dei vart tekne av straumen eller fekk byggningar over seg. Det vert også sagt at ein døydde av alkoholforgiftning. Dei fattige folka som vart ramma av flaumen gjorde det dei kunne for å klare seg, og enkelte stilte ut lika og tok betalt for at folk skulle få sjå dei som vart drepne av ølflaumen. I eit hus stimla det saman så mange folk at golvet braut saman og alle som var der datt ned i ein kjellar halvfull av, ja nettopp, øl.

Ølstanken hang i i fleire månader i området som var ramma, og for mange folka som budde der var det som skjedde ein tragedie, sjølv om dei ikkje mista nokon som stod nær dei. Hus og butikkar var øydelagte og folk stod utan eit levebrød. Bryggeriet derimot, kom ut av det heile med beina på jorda. Det vart sjølvsagt ein rettssak etter dette, men dommaren meinte det som hadde skjedd var «an act of God» og at bryggeriet ikkje kunne klandrast. Dei dreiv vidare fram til eit anna bryggeri kjøpte dei opp i 1961.

1814 er lenge sidan, og det absurde i situasjonen er nok meir framtredande no enn det var då. Ni døde og eit hard ramma lokalsamfunn er ikkje noko å le av, samstundes som ein øltsunami er så sjeldant og absurd at historia bør forteljast vidare.

St. Isidors minne har funne seg ein heim

2011-11-06T20:05:00.000+01:00

Mannen i profil er St. Melaine.
Biletet er henta frå Wikimedia Commons.

6. november er minnedag for den heller obskure helgenen Melaine som var biskop i Rennes i Bretagne på femhundre talet. Melaine gjekk gradane som munk og abbed, og det er ikkje mykje spanande å fortelje om han, anna enn det som gjer han interessant for St. Isidors minne. St. Melaine skal ha hatt seg ein tur over Kanalen til Cornwall. På grunn av dette har han blitt skytshelgen for eit par plassar der, deriblant ein plass som heiter Mullion.

Mullion ligg på halvøya der St. Isidors minne frå no av finn sin geografiske heimstad, nemleg halvøya The Lizard. (Firfirsla eller øgla) The Lizard er det sørlegaste fastlandet i England, og har ein historie prega av skip som går på grunn og smugling. Skal ein tru turistkontoret, er det også svært vakkert der.

Som om ikkje det flotte namnet skulle vere nok, har The Lizard fleire ting som trekk St. Isidors minne til halvøya. Halvøya er i stor grad bygd opp av ein steinart som har det flotte namnet serpentinitt, noko som sjølvsagt gler ein herptilven som underteikna. Hadde det berre vore dei flotte øgletilknyttingane i namnet og grunnfjellet hadde det nok ikkje vore nok til å rekne halvøya som bloggen sin geografiske heimehamn, men det er meir med denne halvøya.

Ein del av The Lizard går under namnet «Meneage». Dette er kornisk og skal tyde noko slikt som «Munkelandet». I dette området låg det sansynlegvis ei rekkje små, keltiske kloster, noko som gav det flotte namnet. Akkurat kor stort dette området er, er eg ikkje sikker på, men det skal bestå av fire heile prestegjeld og delar av eit femte, så litt areal må det vere.

Så der har vi staden St. Isidors minne no soknar heim til. Serpentinitten stig opp av havet og dannar halvøya The Lizard der ein finn munkelandet Meneage. Der bur St. Isidors minne.

Allehelgensdag

2011-11-01T14:14:00.002+01:00

Allehelgensdag er ein dag ein ofte forbind med sorg og sakn, særleg sidan Den norske kyrkja sine gudstenester i samband med allehelgensdag, dei såkalla helgemessene, ofte er minnegudstenester for dei ein har gravlagt det siste året. I samband med dette høver det godt med ein song frå Taize. Songen heiter "La ténèbre n'est point ténèbre". I norsk omsetjing er teksten følgjande:

Nattens mørke er ikke mørke, Gud for deg.
Som dagens klare lys skinner natten.

Ei fin påminning frå Salme 139 i vakre toner frå Taize.

Mysteriet med dei eksploderande paddene

2011-10-25T18:06:00.002+02:00

Eksplosjonsfare!
Biletet er henta frå Wikimedia Commons.

I april 2005 vart Hamburgområdet ramma av ein serie hendingar som kunne vore tatt rett ut av ei bok av Haruki Murakami. St. Isidors minne tar eit skritt utanfor sin vanlege tematikk og tar opp mysteriet med dei eksploderande paddene.

I april 2005 fann ein over tusen oppsvulma, eksploderte og då sjølvsagt daude padder i eit overklassestrøk i Hamburg. Også danske grenseområde vart ramma av denne paddeepedemien som spreidde frykt både mellom dyrehelsestyresmaktene og vanlege folk. Særleg eitt vatn var hardt ramma av dei bisarre dødsfalla.

Det som skjedde med dei stakkars paddene var at dei svulma opp som ein ballong medan dei rykka og hadde kramper i fleire minutt. Så eksploderte dei plutseleg. Innvollene vart spreidde over eit så stort område som ein heil kvadratmeter, men dei stakkars paddene døydde faktisk ikkje umiddelbart, men måtte lide i fleire minutt før dei endeleg fekk døy. Avisene kalla vatnet «Dødsvatnet» og råda born og hundar til å halde seg vekke.

Det vart sjølvsagt spekulasjonar rundt kva som skjedde. Enkelte meinte paddene tok sjølvmord, medan andre meinte, kanskje meir truverdig, at det skuldast sjukdom frå hestar. Ein tok sjølvsagt prøver av vatnet, utan å finne noko gale.

Til slutt fann ein ekspert på amfibium ei løysing på mysteriet. Det var kråker som stod bak. Frank Mutschmann, altså eksperten, oppdaga at alle paddene hadde eit lite hol på ryggen, på storleik med eit fuglenebb. Så oppdaga han at dei også mangla leveren sin. Ingenting anna var vekke. Han meinte at dette peika på kråkene; dei var kloke nok til å vite at huden på padda var giftig, og at det einaste etande var leveren. Andre dyr hadde gjerne ete heile padda. Når først ei kråke hadde fått ideen til å gjere dette, er dei andre kråkene smarte nok til å lære, og epedemien av eksploderande padder var eit faktum.

Når padda så merkar at han har vorte angrepe og at leveren er vekke, slår den naturlege forsvarsmekanismen for ei padde inn. Han bles seg opp. Då kjem eit nytt problem: Utan ribbein eller noko skal som held dei saman, er det leveren som stoppar oppblåsinga frå å gå amok. Utan leveren på plass, bles lungene seg opp til det heile går gale og padda eksploderer.

Ei historie for god til å gløymast!

Hurra for Bibel 2011

2011-10-19T10:03:00.000+02:00

I dag har altså Bibel 2011 kome ut. Ut frå det eg har sett av GT, der heile kom i dag, og lese i NT som kom i 2005, er dette verkeleg bra saker. Den nye omsetjinga er prega av lettare formuleringar, noko som gjer at han vert meir brukande for folk. Samstundes ligg han tettare på bibelsk språkføring ein del stader, noko som er spanande, men ikkje alltid gjer det lett å lese... Ordmengda er også korta ned i høve til forrige omsetjing, noko eg trur er bra. Korte og konsise formuleringar er betre enn lange og kronglete.

Den forrige bibelomsetjinga vart kalla for verdas beste av Bo Giertz. Til no verkar denne endå betre. Eg trur min favorittforbetring er at han som vart kalla Junias i 78-omsetjinga, no har det meir riktige namnet Junia, og med det får ein ei kvinne med tittelen apostel! Spanande!

Eg har også lyst til å legge inn litt reklame for eige verk i samband med lanseringa. Hovudartikkelen på Wikipedia denne veka er Bibelen i Norge som tar for seg dei ulike bibelomsetjingane vi har hatt i landet vårt sidan Stórn på 1200-talet. Artikkelen er skreve av underteikna, og er nok mitt hovudverk på Wikipedia. I samband med den nye omsetjinga kan det høve godt med ein gjennomgang av korleis Bibelen har vorte omsett til norsk gjennom åra. Verdt ein titt.

Human asylpolitikk. No!

2011-10-16T20:20:00.002+02:00

Ein del av dei som var på demonstarsjonen. Torstein Dale held
her sin gode appell.

15 papirlause asylsøkjarar sit i kyrkjasyl i Johanneskirken i Bergen. Dei får ikkje opphald i Norge, og er livredde for å verte sendt attende. I dag var eg på ein støttedemonstrasjon for dei og dei opp til 18 000 andre papirlause i Norge.

Det er ei skam for Norge at vi har skapt oss ein situasjon der tusenvis av menneske må leve liva sine som mindreverdige menneske. Utan rett på helsestell, arbeid og med uvissa om når dei vert kasta ut av landet og sende til ein situasjon som er så ille at dei heller vel å leve utan nokon rettar i Norge. Det at dei heller vil leve i det totale mørkre i Norge seier mykje om kva dei vil vekk frå.

Situasjonen er politikarskapt. Andre land i Europa tar tak og gjev desse folka ein mogelegheit til å kome i arbeid, gå på skule, få helsestell; kort sagt gjere det vi andre gjer. Eller sagt på ein annan måte: Dei får lov til å vere likeverdige menneske. Det får dei ikkje i Norge!

Styresmaktene i Norge må ta tak i denne situasjonen, noko bystyra i fleire norske byar også heldigvis ber om. Det er totalt uhaldbart at vi skapar ein underklasse som ikkje får del i elementære samfunnsrettar. Regelverket vi har sender folk inn i botnlaus fattigdom, svært usikre liv, grov utnytting og fører til at folk gjer desperate ting for å halde seg i live. Dei femten mennene i Johanneskirken set fokus på dette. «Dei gjev ansikt til dei andre papirlause», som det vart sagt på demonstrasjonen i dag. Å sultestreike og å gå i kyrkjeasyl er desperate handlingar som det ikkje burde vere behov for å gå til i vårt samfunn. At nokon likevel kjenner seg pressa til å bruke desse metodene, seier oss at noko elementært er gale i regelverket vårt.

38 organisasjonar, deriblant Den norske kyrkje, står bak aksjonen med slagordet «Ingen mennesker er ulovlige». Den vert avslutta om få dagar, og seier mellom anna:

Vi kan ikke godta en varig papirløs underklasse i Norge. Vi krever at:
- Barn som har levd i Norge i lang tid – eksempelvis fire år – normalt må gis oppholdstillatelse sammen med medfølgende foreldre og søsken.
- Det må settes en grense for hvor mange år andre papirløse (voksne uten barn) kan leve papirløst før de får mulighet til lovlig opphold og arbeid, slik UDI har anbefalt.

Dess fleire som skriv under på underskriftskampanjen, dess større tyngde får det når kampanjen vert avslutta 24. oktober. Skjemaet for å skrive under på kravet finn du her. Skriv under du også!

Strilevisdom

2011-10-11T23:00:00.001+02:00

Dei var kloke, dei gamle strilane. Desse to er rett nok frå
Sotra, utan at det skal haldast mot dei.
Biletet er henta frå Wikimedia Commons.

I 1839 fekk Manger prestegjeld den mest særprega presten i si historie, nemleg Michael Sars. Han utmerka seg ikkje som prest, men var ein fremragande zoolog med fokus på livet i havet og fekk eit ekstraordinært professorat ved Universitetet i Oslo då han valde å gå av som prest. Han vart også utnemnd til æresdoktor ved universiteta i Berlin og Zürich.

Sars budde på Manger, først og fremst for å forske på havdyr. Men han var jo også prest og kom derfor i kontakt med lokalbefolkninga, og gav ei svært positiv omtale av folket på strilelandet. Han sa:

Det er særdeles godt materiale i strilane både i åndeleg og legemleg forstand.

Med dette i tankane er det verdt å høyre på det strilane hadde å seie. Ein av sønene til Michael Sars var professor i historie Ernst Sars som var ein av dei sentrale personane i nasjonsbygginga i Norge rundt forrige århundreskifte. St. Isidors minne omhandlar ofte historie, og i samband med dette kan det vere naturleg å ta fram dei kloke orda bygdefolket på Manger sendte til Ernst Sars i samband med åttiårsdagen hans i 1915. Dei seier oss kvifor det er viktig å hugse på historia vår.

Modtag hjembygdens hilsen og takk fordi du fortidstråden med innsyn tolket så fremtidstråden lå klar for folket.

Sitata er henta frå artikkelen ««Sars-Minnesmerket» på Manger» i Farne Tider, Bind I, Bokserie frå Nordhordland og Gulen, redigert av Bernt Tungodden, Nordhordland forlag, 2000. Side 16-18.

Gratulerer med dagen, kvinner!

2011-10-09T20:26:00.001+02:00

I dag feira Bjørgvin bispedømme at vi har hatt kvinner i presteteneste i femti år med ei flott festgudsteneste i domkyrkja i Bergen. Som seg hør og bør var både biskop og domprost med på gudstenesta, men når sant skal seiast var det dei ikkje mindre enn 28 damene ikledde presteskrud som stod for det klerikale høgdepunktet i gudstenesta.

Gudstenesta byrja med ein imponerande inngangsprosesjon med dei 28 kvinnene saman med tre menn: leiande sokneprest i domkyrkja, domprost og biskop. Eller «rævediltarar» som dei vart kalla i dag. Liturgien var som alltid i domkyrkja flott. Særleg likte eg bønesvaret i forbøna. Det var nytt for meg og var så langt eg kan skjøne eit mykje betre bønesvar enn dei eg er vant med. Det var eit bønesvar som var meir «aktivt» enn andre vi brukar.

Gud skap i oss tro, håp og handling.
Herre, hør vår bønn.

Ellers hadde domprost emerita Berit Andersen ei svært god preike der ho mellom anna tok fram Marta sin vedkjenning «Ja, Herre, jeg tror at du er Messias, Guds Sønn, han som skal komme til verden» (Joh 11) , ei stor vedkjenning som ikkje er like mykje lagt vekt på som den meir kjente vedkjenninga til Peter. Det var også spanande at dei i staden for den vanlege solosongen eller likande hadde tatt inn liturgisk dans. Sjølv har eg ikkje sansen for liturgisk dans i det heile, men eg vil gjerne ha meir «sanselege» gudstenester, og der trur eg liturgisk dans kan ha mykje for seg.

Alt i alt ei flott gudsteneste der ein fekk feira kvinnene si presteteneste gjennom femti år. Gratulerer med dagen til oss alle, og særleg til kvinnene!

Heile gjengen samla etter gudstenesta.

Full støtte til italiensk Wikipedia

2011-10-05T23:59:00.000+02:00

Slik ser italiensk Wikipedia ut no. Alle sider vert omdirigert
til protestskrivet.
Skjermdumpen er henta frå Wikimedia Commons.

Wikipedia på italiensk er i skrivande stund i streik. Brukarne av den italienske greinen av Wikipedia har beslutta å stenge sida i protest mot eit lovforslag som er oppe til debatt i det italienske parlamentet no. Slik eg har fortsått det vil lova, om ho går gjennom, gje alle krav på å få endra det som står om dei på bloggar, nettaviser og andre nettsider, og dermed Wikipedia, i løpet av 48 timar om dei ikkje har sansen for det som står der. Om det som står er sant eller ikkje speler ingen rolle. Nettstaden må i staden leggje ut ein versjon som er godteke av den omtala personen.

Altså kan til dømes ein person som er dømt for ein kriminell handling krevje at all informasjon om dette må fjernast, og i staden krevje at det leggjast inn informasjon som måtte passe betre for personen å spreie om seg sjølv. Sikkert ei lov som passar Berlusconi som hand i hanske, men sjølvsagt er ikkje dette ei lov som fremjar objektiv og sann informasjonsformidling.

Det vil ikkje vere mogleg å produsere eit nøytralt, sant og påliteleg leksikon under ei slik lov, og eg vil gje mi fulle støtte til brukarane på italiensk Wikipedia. Dei kjempar ein viktig kamp for yttringsfridomen!

Les kva brukarane på italiensk Wikipedia seier om saka på engelsk her.

Velsigning av dyr

2011-10-04T10:52:00.000+02:00

Det vesttyske postvesenet feira St. Frans med eit frimerke i 1982.
Biletet er henta frå Wikimeida Commons.

I dag feirar Kyrkja Frans av Assisi. Mange plassar i verda vert dette markert med ei gudsteneste der folk tar med seg dyra sine og får dei velsigna. Så langt eg veit vert ikkje dette praktisert i Norge, men eg skulle gjerne sett av vi byrja med dette også i Den norske kyrkja. Det er ein flott måte å understreke at også dyra er ein del av skaparverket og at menneske og dyr er uløyseleg bunde saman. Delvis på same måte som vi er bunde saman med resten av skaparverket, men også på ein sterkare måte sidan dyr er sosiale vesen som kan verke i samspel med oss menneske.

Eg har funne ein liturgi for ei slik gudsteneste frå det episkopale bispedømet i Vest-Texas, altså ein anglikansk liturgi vi lutheranarar bør kunne kjenne oss komfortable med. For at det ikkje skal verte for langt tar eg ut tekstlesingane. Liturgien er tilpassa frå «Animal Blessing Service», utgjeve av Anglican Society for the Welfare of Animals, UK av Rev. D. Rebecca Deinsen for Episcopal Network for Animal Welfare, USA. Nederst kan ein sjå korleis ein gjer slike gudstenester i praksis. Filmen er frå Trinity Episcopal Church i Galveston, Texas.

Opening Sentence:
How many are your works O God! In wisdom you made them all.
-Psalm 104:24

Confession:
Let us confess our sins to God:
Almighty God and Creator of all,You have chosen humankind for a position of special responsibility in your world;We have failed to respond in awe at Your wonders;We have misinterpreted our role of dominion and abused our power.We have caused the animal kingdom needless suffering.Forgive us as we seek anew the vision which You set before us,And as we strive to respond to Your call;Through Jesus Christ our Lord. Amen.

Absolution:
Almighty God grant you forgiveness of your sins through our Lord Jesus Christ and the strength and grace to respond with love to all God’s creation.

Collect:
O Lord, give us humility to thank You for the creation of animals, who can show affection which sometimes puts us to shame. Enlarge our respect for these your creatures, of whom we are the guardians. And give us a sense of responsibility towards all your creation, for Jesus Christ’s sake, Amen.
-A Prayer from Robert Runcie, 102nd Archbishop if Canterbury

First Lesson: Genesis 9:8-17Psalm: 104:1, 10-15, 25Second Lesson: Romans 8:18-25

Blessing of the Animals
(Animals to be blessed are brought forward in line and the following prayer may be used with or without holy water)Bless O God, this your creature, and all who are involved in its care and protection.

Blessing and dismissal
May God, the Creator of all that is, God the Redeemer of all Creation, and God the life giving Spirit, bless you all, now and forever. AMEN.
Go in peace to love and serve the Lord!
Thanks be to God!

Kven lånar frå kven?

2011-09-29T11:32:00.000+02:00

«Til ungdommen» havnar nok i den neste salmeboka til Den norske kyrkje. Dette er noko ein kan meine mykje om, både for og imot. Sjølv har eg ikkje sterke meiningar rundt dette. Eg likar songen svært godt og har sunge han mykje gjennom mange år, men ser argumenta frå dei som ikkje vil ha han inn.

Ein motstandar av å innlemme sangen i salmeboka bommar derimot skikkeleg med argumentasjonen. Eller, kanskje er det berre at den fell grundig gjennom i samanhengen den står i. Argument om at songen kjem frå ein annan tradisjon enn Kyrkja har godt hald i seg, men fagsjef i HEF Bente Sandvig kjem med kritikk som ikkje på nokon måte treff. Ho seier til fritanke.no:

Jeg synes dette blir litt opportunistisk av dem. Dette er en signatursang for oss som alltid synges på humanistisk konfirmasjon. Her bød det seg en mulighet, og kirken grep den. Jeg synes de tar eierskap til noe som ikke tilhører dem. Å bruke sangen i en helt spesiell situasjon som etter 22. juli er greit, men når de tar den inn i salmeboka blir det som å låne noe uten å gi det tilbake

Sandvig trekk sjølv inn humanistisk konfirmasjon, og slår dermed ihel sitt eige argument. For med humanistisk konfirmasjon kan ein verkeleg hevda at HEF «tar eierskap i noe som ikke tilhører dem».

HEF kan sjølvsagt ønske å ha songen for seg sjølv, men då bør dei argumentere betre for seg ein dette. Dei har sjølv tatt eit ord som har ein fleire hundreårig kyrkjeleg tradisjon i Norge og brukt det til sitt eige bruk. Då kan ein ikkje klage på at andre «tar eierskap i noe som ikke tilhører dem».

Kanskje ein heller kan seie at HEF lånte noko utan å levere det attende då dei tok ordet «konfirmasjon», og nå får kyrkja noko att for lånet?

Engleleiaren Mikael

2011-09-29T08:41:00.000+02:00

Mikael måla av ein ukjend målar
frå Brasil.
Biletet henta frå Commons.

I fjor var bloggen innom englar og liturgien i Den norske kyrkje på Mikkelsmess, medan det i år kan vere på sin plass å sjå meir på den av englane dagen har fått namnet sitt frå, og som dette tidlegeare var ein eigen festdag for.

Mikael er ein av berre to englar i den kanonversjonen av Bibelen vi held oss med, som vert nemnt med namn. Den andre er Gabriel.

Mikael trer først fram i Daniel der han vert omtala som «ein av dei fremste hovdingane». (Dan 10,13) Seinare kjem endetidsvisjonen til Daniel, og der les vi mellom anna desse orda om Mikael, som også her får ein framtredande plass, no som «den store fyrsten».

        På den tid skal Mikael,
        den store fyrsten, stiga fram,
        han som vernar dine landsmenn.
        Det skal koma ei trengselstid
        som det ikkje har vore maken til
        heilt sidan folkeslag vart til.
        Men på den tid skal folket ditt verta frelst,
        alle som er oppskrivne i boka.
       Og mange av dei som søv i molda,
        skal vakna opp,
        somme til evig liv,
        andre til skam og evig avsky.
       Då skal dei vituge skina
        som himmelkvelven skin;
        og dei som har ført dei mange til rettferd,
        skal skina som stjernene, evig og alltid.
        (Dan 12, 1-3)

Mikael drep dragen.
Biletet er henta frå Commons.

Mikael vert altså sterkt knytta til endetida og domen, og dette er noko som vert slått sterkare fast i Johannes Openberring, der ein kan lese dette om Mikael.:

Då braut det ut krig i himmelen: Mikael og englane hans gjekk til krig mot draken. Draken kjempa saman med englane sine, men dei vart overvunne, og det fanst ikkje lenger rom for dei i himmelen. Den store draken, den gamle slangen, han som blir kalla djevelen og Satan, og som forfører heile verda, vart kasta ned på jorda, og englane hans vart kasta ned saman med han. Og eg høyrde ei høg røyst i himmelen som sa:
«Sigeren og makta og riket tilhøyrer no vår Gud,
og herredømet den han har salva.
For klagaren er kasta,
han som dag og natt førte klagemål mot syskena våre
for vår Guds andlet.

Dei har vunne over han i kraft av blodet frå Lammet
og det ordet dei vitna om;
dei hadde ikkje livet så kjært at dei ikkje ville gå i døden.

Difor skal de jubla, de himlar og de som bur i dei!
Men ve over jorda og havet,
for djevelen har kome ned til dykk,
og vreiden hans er stor,
for han veit at tida hans er kort.»

(Op 12, 7-12)

Her er Mikael tydeleg ein leiar for himmelhæren som slåst mot Satan. Den siste plassen han vert nemnd med namn er han også i strid med Satan. Det er i Judas' brev i vers 9, der han kranglar om kroppen til Moses.

...då erkeengelen Mikael låg i strid med djevelen om kroppen til Moses, våga han ikkje spotta djevelen og dømma han, men sa: Må Herren straffa deg!
(Jud, 9)

Dette er dei plassane i Bibelen der Mikael vert eksplisitt presentert som engelen som er i aksjon, men også andre stader er det tradisjon for å lese han inn i det som skjer, som til dømes engelen som vokta porten til hagen i 1. Mosebok. I tideleg kristen tid vart han også tillagt store krefter i skrifter som dukka opp. Mellom anna skal forbøn frå Mikael ha hatt stor nok kraft til å kunne redde sjelar frå Helvete.

I Francesco Bottichini sitt maleri av korleis Maria vert teken opp i
himmelen er englane delt i tre kor og eit hirearki med ni grupper.
Ein er usamd om kvar Mikael står i denne forsamlinga.
Biletet er henta frå Commons.

Basert på det ein les om Mikael har han tradisjonelt blitt forstått som ein viktig engel for Kyrkja i Himmelen og på jorda. Ein har rekna med at Mikael står fremst i kampen mot Satan, at han kjempar for å redde sjelar frå Satan i dødstimen deira og at han kallar sjelar til domen. I tillegg har han vorte rekna som beskyttar for Guds folk. Dette forstod ein først som jødane, medan Kyrkja har forstått Mikael som beskyttaren over Kyrkja som gudsfolket i den nye pakta.

Ein har tillagt Mikael ulik rang i englehirearkiet. Basilios og andre greske fedre plasserte han over alle andre englane som deira prins, medan Thomas Aquinas hevda at han kun var prins for det lavaste av dei ni englekora. Som det ofte er med englelæra har ein litt skrale kjelder, men interessant er det like fullt.

Akkurat kva rolla til Mikael er kan ein lure på, men at han har ein viktig rolle mellom englane er udiskutabelt. Vi avsluttar derfor, som i fjor, med ein bøn til Mikael henta frå En liten katolsk bønnebok.

Hellige erkeengen Mikael, forsvar oss i striden, vern oss mot djevelens ondskap og snarer. Ydmykt trygler vi om at Gud må undertrykke den onde. Og vi ber deg, de himmelske hærskarenes fyrste, om at du med den makt Gud har gitt deg, vil styrte i helvetet Satan og ondskapens ånder som streifer omkring i verden til sjelenes ulykke.

The Fairies

2011-09-27T15:30:00.001+02:00

For ei stund sidan kom det tre dikt av den irske diktaren William Allingham her på bloggen. Eg nemnde også diktet «The Fairies» utan å gjere noko meir med det. Dette må no rettast opp, og her er «The Fairies» av William Allingham.

Up the airy mountain,
Down the rushy glen,
We daren't go a-hunting
For fear of little men;
Wee folk, good folk,
Trooping all together;
Green jacket, red cap,
And white owl's feather!
Down along the rocky shore
Some make their home,
They live on crispy pancakes
Of yellow tide-foam;
Some in the reeds
Of the black mountain lake,
With frogs for their watch-dogs,
All night awake.

High on the hill-top
The old King sits;
He is now so old and gray
He's nigh lost his wits.
With a bridge of white mist
Columbkill he crosses,
On his stately journeys
From Slieveleague to Rosses;
Or going up with music
On cold starry nights,
To sup with the Queen
Of the gay Northern Lights.

They stole little Bridget
For seven years long;
When she came down again
Her friends were all gone.
They took her lightly back,
Between the night and morrow,
They thought that she was fast asleep,
But she was dead with sorrow.
They have kept her ever sinceDeep within the lake,On a bed of flag-leaves,
Watching till she wake.
By the craggy hill-side,
Through the mosses bare,
They have planted thorn-trees
For pleasure here and there.
Is any man so daring
As dig them up in spite,
He shall find their sharpest thorns
In his bed at night.

Up the airy mountain,
Down the rushy glen,
We daren't go a-hunting
For fear of little men;
Wee folk, good folk,
Trooping all together;
Green jacket, red cap,
And white owl's feather!

Henta frå Sixteen Poems by William Allingham, slik ein finn boka hjå Project Gutenber.

Bergen i 1350

2011-09-20T10:40:00.001+02:00

Bergen kommune og Riksantikvaren har laga denne flotte filmen som viser korleis Bergen kan ha sett ut i 1350. Strålande artig!

Ein kan lese meir om rekonstruksjonen på Riksantikvaren sine nettsider.

Dalai Lama om fred og nedrustning

2011-09-19T14:47:00.001+02:00

Den 14. Dalai Lama bør lyttast til.
Biletet er henta frå Wikimedia Commons.

I går såg eg filmen Kundun som omhandlar dei første leveåra til den 14. Dalai Lama, altså han som vi kjenner som Dalai Lama, frå han var liten gut i ein landsby i Tibet til han måtte flykte til India for å unngå Mao sine styrker. Filmen var ein flott film som eg anbefalar.

I dag vart eg sittjande og bla i boka Tanker for et nytt årtusen som kom ut i 2000. I boka tar Dalai Lama for seg mange ulike emner, men det var kapittelet «Fred og nedrustning» eg vart lesande. Der fann eg, som venta, kloke tankar. Eg vil dele nokre av desse på bloggen.

Dalai Lama opnar kapittelet med å slå fast at vald ikkje løyser problem, heller ikkje såkalla forebyggjande angrep.

Forman Mao sa en gang at politisk makt kommer ut av geværmunningen. Selvfølgelig er det riktig at man med vold kan oppnå visse kortsiktige mål, men det nytter ikke å nå langsiktige mål på denne måten. Hvis vi ser på historien, finner vi at med tiden vinner alltid menneskenes kjærlighet til fred, rettferdighet og frihet over grusomhet og undertrykkelse. Det er derfor jeg tror så intenst på ikke-vold. Vold avler vold. Og vold betyr bare én ting, nemlig lidelse. Teoretisk sett er det mulig å tenke seg en situasjon der den eneste måten å forhindre en konflikt i stor skala på, er gjennom væpnet intervensjon på et tidlig stadium. Men problemet med dette argumentet er at det er meget vanskelig, for ikke å si umulig, å forutsi hva resultatet av voldshandlinger blir. Og vi kan heller ikke i utgangspunktet være sikre på at volden er berettiget. Det viser seg først i etterpåklokskapens lys. Det eneste som er sikkert, er at der hvor det finnes vold, finnes det alltid og uungåelig lidelse.[1]

Han går vidare og drøftar kvifor folk ofte ikkje har tru på ikkje-vald som løysing og heller tyr til vald for å løyse problem. Han nemner frykt som ein grunn, og kjem også inn på ansvaret den enkelte har for å fremje fred gjennom korleis vi reagerer på det som skjer rundt oss. Så kjem han til noko eg meiner er svært viktig, nemleg heltedyrkinga av soldatar. Dette er noko vi ser overalt, anten det er i populærkultur eller i desse «Støtt troppane»-aksjonane som ein finn særleg i USA, men også her i Norge.

Den sørgelige sannhet er at vi er opplært til å betrakte krig som noe spennende og til og med noe ærefullt: soldater som marsjerer i flotte uniformer (som barn finner så tiltrekkende) med militærorkestre i spissen. Vi betrakter mord som noe forferdelig, men forbinder ikke krig med kriminalitet. Den blir tvert imot betraktet som en anledning der folk kan bevise at de er modige og dyktige. Vi snakker jo om heltene den skaper, nesten som om det skulle være slik at jo flere mennesker som blir drept, desto mer heroisk er den enkelte. Og vi snakker om det eller det våpenet som et fremragende stykke teknologi, og glemmer at når det blir brukt, vil det faktisk lemleste og drepe levende mennesker. Din venn, min venn, våre mødre, fedre, søstre og brødre, deg og meg.[2]

Han slår vidare fast eit anna faktum, nemleg at våpena i seg sjølve faktisk ikkje kan drepe nokon. Det må til nokon som avfyrer dei. Derfor må vi byggje ned militærinstitusjonane vi har bygd opp, slik at ein ikkje har folk i posisjon til å bruke militær makt. Dette er ikkje gjort over natta, og kan kun skje gjennom eit samfunn der ein går inn for det på alle nivå.

Vi har alle en rolle å spille i dette. Når vi som enkeltmennesker avvæpner oss innvendig - ved at vi motarbeider våre negative tanker og følelser og dyrker positive egenskaper - skaper vi betingelsene for utvendig avvæpning. En ekte og varig fred vil da også bare være mulig som et resultat av at hver og en av oss gjør en innsats på det indre plan. Negative følelser er som bensin på konfliktenes bål. Derfor er det viktig at vi tar hensyn til andre og ikke gjør noe som kan være med på å gi dem lidelse ut fra en erkjennelse av at de har like stor rett på lykke som vi selv har.[3]

Dette han skriv her står i ein buddhistisk språkdrakt og tankeverd, men det bør likevel ha resonans hjå kristne lesarar. Tanken om ei indre vekst der ein gradvis vender seg meir og meir mot eit liv prega av det gode og tanken om at andre har like stor rett på lukke som oss sjølve går rett inn i det vi i luthersk samanheng kallar for «heilaggjering» og påbod som å elske nesten vår som oss sjølve. Tankane Lamaen kjem med bør derfor ikkje avfeiast som utopiske idear frå ein buddhist som lev fjernt frå verda. Det er tankar som ofte samsvarar med viktige punkt i kristen lære, og det bør inspirere oss kristne til å snakke høgare og oftare om ikkje-vald som følgje av kristen tru.

Dalai Lama går vidare og kjem med dei to viktigaste politiske grepa ein må gjere for å få ei verd utan krig. Ein må ruste ned dei enorme arsenala ein sit på rundt i heile verda og ein må avvikle våpenindustrien. Han har utvilsomt rett i dette og ein nasjon som vel å fronte seg sjølve som ein fredsnasjon burde gå føre og avskaffe både militærvesenet sitt og den skammelege våpenindusrien vi tener blodpengar på. Først då kan vi byrje å snakke om ein fredsnasjon.

[1] Dalai Lama, Tanker for et nytt årtusen, Cappelen, 2000. Side 217.
[2] Ibid. Side 220
[3] Ibid. Side 223

Hildegard von Bingen om nattverden

2011-09-17T08:38:00.023+02:00

Det vesttyske postvesenet heidra Hildegard med eit eige
frimerke i samband med at det var 800 år sidan ho døydde i
1979. Biletet er henta frå Wikimedia Commons.

I dag er det minnedag for Hildegard von Bingen. Dette er ei dame det er så mykje å seie om at tida ikkje strekk til no. Ein kan ikkje fatte seg i korte ordelag om ei som var banebrytande innan teologi, botanikk, medisin og musikk. I staden vil eg dele ein visjon ho hadde. Visjonen har eg tidlegare brukt som preike på ei morgongudsteneste for prestar der vi skulle feire nattverd saman.

Hildegard tar oss med til kjerna av nattverden og den funkjsonen Kyrkja har som formidlar av nådemidla i verda, på ein måte som er like aktuell i dag som for ni hundre år sidan.

Overstrømmet av hans blod, som veltet ut av hans side, ble hun gitt ham til brud av den himmelske Fader og mottok som kosteligste bryllupsgave hans kjøtt og blod. Og jeg hørte, hvordan stemmen fra himmelen sa til ham: ”Min sønn, her er din brud som skal gjennføde mitt folk. Hun skal være dets Moder. Sjelene skjenker hun livet ved den frelsende gjennfødelse av vann og ånd.”Da ble hennes krefter styrket, og nå kom et alter tilsyne som hun hyppig tredde fram forran – Igjen og igjen så hun med dyp ærefrykt på sin brudegave og viste den frem for den himmelske Fader og hans engler. Da så jeg en prest, ikledt de hellige klær, tre forran alteret for å feire de guddommelige hemmeligheter, og plutselig kom det en lysglans fra himmelen. Engler fulgte etter, og lyset bølget om alteret. Slik forble det inntil presten fjernet seg etter det hellige offer. Etter at fredens evangelium var fremsagt og offergaven til konsekrasjonen var lagt parat på alteret, sang presten lovsangen til den allmektige Gud: ”Sanctus, Sanctus, Sanctus, Deus Sabaoth”, og innledet det uutsigelige mysterium. I det øyeblikk åpnet himmelen seg. En lysbølge som av ild av ubeskrivelig klarhet falt ned på offergavene og gjennomstrømmet dem helt med sin herlighet, likesom solen gjennomtrenger den gjennstand som den bestråler med sitt lys. Og det strålende lys løftet offergaven til usynlige høyder i himmelens innerste dyp og senket den igjen ned på alteret, likesom et menneske i sitt åndedrag puster luften inn og ut. Selv om offergaven for menneskets øye enda så ut som brød og vin, var de nå forvandlet til sant kjøtt og sant blod. Derfor så jeg også samtidig for mine øyne som i et speil symboler på vår frelsers fødsel, lidelse, gravleggelse, oppstandelse og himmelfart, slik som det skjedde i Guds enbårne sønns jordiske liv. Men da presten fremførte sangen om det uskyldige lam ”Agnus Dei, Qui tollis peccata mundi”, og gjorde seg klar for den hellige kommunionen trakk det strålende lys seg tilbake. Himmelen lukket seg, men jeg hørte fra dens indre en stemme: ”Spis og drikk min Søns legeme og blod, for at Evas synd kan slettes og du kan gå inn i din rettmessige arv.”

Teksten er henta frå Kirsten Kjærulff: Den ildfylte kraft. Middelalderens mystik hos Hidegard af Bingen. Gyldendal, København, 1992 s. 179-180

Kva konstituerer ein interessant religion?

2011-09-16T13:55:00.002+02:00

Ein av dei verkeleg artige teologane er Stanley Hauerwas (som også tidlegare har fått sleppe til på bloggen). I mursteinen The Hauerwas Reader finn vi ein fabelaktig definisjon på kva som konstituerer ein interessant religion. Hauerwas har rett nok definisjonen frå ein jødisk kollega, men finn også rom for kristendomen i han.

"I had a colleague at the University of Notre Dame who taught Judaica. He was Jewish and always said that any religion that does not tell you what to do with your genitals and pots and pans cannot be interesting. That is exactly true. In the church we tell you what you can and cannot do with your genitals. They are not your own. They are not private. That means that you cannot commit adultery. If you do, you are no longer a member of "us." Of course pots and pans are equally important…"

Henta frå "Abortion, Theologicaly Understood" i The Hauerwas Reader, Side 609

Den balsamerte presten i Jølster

2011-09-09T21:17:00.001+02:00

Frå tid til anna kjem ein over historier som gjer at eit sit att med spørsmål ein gjerne skulle hatt svar på. Historia om Johan Christoffer Kraft er ei slik historie.

I Series pastorum, presterekkja for Jølster kan vi mellom anna lese følgjande om Kraft: «Hr. Hans Cr. Kraft holdte sin første Prædiken ved Helgem 16 Oct. 1763, døde 11.Febr. 64, i sin Alders 36te Aar og Embedstid 38 uger»[1] Vidare kan vi lese om han at han var offiserson frå Sogn, vart prest i Trøndelag i 1759 og jobba som feltprest i København før han i 1763 kom som sokneprest til Jølster der han forlova seg med enka etter den forrige presten.

I eit skrift som vart starta på av presten Kraft tok over for, og seinare fortsett på av andre, går ein gjennom prestane i Jølster utan å seie meir om han enn at han var prest der i 38 veker. Eit studium som er gjort av kyrkjebøkene i Jølster slår fast at Kraft «døde etter få måneder i kallet, og uten å sette særlig spor etter seg som kirkebokfører.»[2] Ein har altså å gjere med ein fyr som det ikkje verkar som sette særleg spor etter seg i Jølster, og som vel heller ikkje kan ha hatt tid til det med tanke på den korte tida han fekk som prest der.

Ålhus kyrkje. Biletet er henta frå Wikimedia Commons.

Og det er her det pussige kjem inn i biletet. For i 1951 pussa ein opp Ålhus kyrkje i Jølster. Ein hadde då gamle rekneskap for kyrkja som viste at det hadde vorte gravlagt folk under kyrkjegolvet i kyrkja. I eit kåseri holdt for Bergen Kringkasting av Arne Egge i 1953 får vi høyre korleis dei fann kistene under golvet:

Sjølve kyrkjegolvet laut dei og retta på. Serleg på nord-
sida innst i skipet. Då vart dei var at det stod tvo gamel
likistor nær oppunder golvbjelkane. Når dei så lyste inn
under korgolvet, såg dei at også der stod gamle kistor. I alt
fannst det 12 gamle likkistor. Av Dei 5 små barnekistor. I
ei kista låg Jølstrapresten Johan Christoffer Kraft, som
døydde her i 1764. Kistorne var for det meste merkte med
bokstavar og årstal, så det var lettvint å finna ut kven som
låg i dei. Eitt unntak var ei forseggjord kista i ei krypt på
nordsida av altarfoten. Den hadde ikkje noko merkje. Det
var ei kvinna som låg i den, og truleg den før nemnde
Barbara Bugge Christensen. Ho var gravlagd i 1710.[3]

Dei var altså klar over kva for ei av kistene dei fann som tilhøyrde Johan Christoffer Kraft, og lokket vart opna og avslørte eit lik som ikkje var gått i oppløysing. I kista låg det ein mann som hadde vore død i nesten 200 år. Han hadde på seg presteklede, som seg hør og bør, og skal ha vore nesten like fin å sjå til som eit levande menneske. Han skal også ha hatt raudt hår. Sansynlegvis er liket balsamert for å halde seg så godt.[4]

Spørsmålet som melder seg er kvifor i alle dagar nokon har tatt seg bryet med å balsamere denne presten som tydlegvis har hatt ein svært avgrensa påverknad på lokalsamfunnet i Jølster? Og om den korte prestetenesta han gjorde kvalifiserte til balsamering, kva ville ein då gjort med ein prest som var der i tretti år og så døydde? Gode svar eller utfyllande opplysningar om den balsamerte presten i Jølster er velkomne.

[1] Slik dette skriftet eg attgjeve i Hyrdingrøysta (Kyrkjeblad for Jølster) nr. 2 2008, side 5.
[2] Yngve Nedrebø, «Slurv, drukkenskap og svindel - en del av grunnlaget for norsk kirkebokføring?»i Bergensposten 2, 2005. Side 45.
[3] Gjenngjeve i Hyrdingrøysta nr. 2 2008.
[4] Detaljane om liket er henta frå Margrethe Henden Aaraas; Torkjell Djupedal; Sigurd Vengen; Finn Borgen Forsund, På kyrkjeferd i Sogn og Fjordande - 1. Norfjord og Sunnfjord, Selja Forlag, Førde, 2000. Side 236.

Mor Teresa

2011-09-05T22:29:00.001+02:00

St. Isidors minne har i dag fått ein gjesteskribent. Marianne Støylen Skauge gjev oss eit innblikk i tankane og livet til ei av dei største frå vår tid. Mor Teresa av Calcutta. Takk til Marianne for ein flott tekst!

Mor Teresa
Biletet er henta frå Wikimedia Commons.

I dag, 5.september, er minnedagen for Mor Teresa. Ho døydde 5.september 1997, 87 år gamal. Mor Teresa levde på mange måtar både eit enkelt og eit ekstraordinært liv. Ho var ei nonne som via livet sitt til å tene dei fattigaste av dei fattigaste, samtidig er lista over utmerkingar og etterfølgarar ho fekk lenger enn lang, og etterkvart vart heile verda kjent med denne audmjuke vesle kvinna. (For ei rask, men forholdsvis tettpakka oppsummering, viser eg til artikkelen om henne på katolsk.no) I 1979 mottok ho Nobels fredspris. I samband med dette er det to karakteristiske trekk med ho som kjem tydeleg fram. For det fyrste gløymde ho aldri dei fattige. Derfor overtalte ho Nobelkomiteen til å sløyfe den tradisjonelle middagen til ære for henne, og heller gi pengane til å gi 400 fattige born i India mat i eit heilt år. Det andre som kjem tydeleg fram er motet hennar. Talen hennar var ikkje sett saman for å kile tilhøyrarane i øyret, i staden tok ho opp blant anna abort: «Mange folk er veldig, veldig opptatt av barn i India, av barn i Afrika hvor et stort antall dør, kanskje av underernæring, av sult og så videre, men millioner dør av sin mors forsettelige vilje. Og dette er hva som er den størte ødeleggelsen av fred i dag. For om en mor kan drepe sitt eget barn, hva forhindrer meg fra å drepe deg og deg fra å drepe meg? Det er ingen forskjell... La oss sørge for at vi i år gjør alle barn, fødte og ufødte, ønskede... Har vi virkelig gjort barna ønskede?»[1]

Mor Teresa saman med pave Johannes Paul II.
Biletet er lånt frå katolsk.no.

Mor Teresa hadde ei sterk uvilje mot å vere sentrum for merksemd. Med det i tankane undrar det meg korleis ho opplevde den enorme offentlege interessa som blomstra opp rundt henna, særleg då ho vart tildelt Nobels fredspris. Ho skriv i eit brev der ho bed om å få utlevert nokre dokument at ho ynskjer å brenne alle papir som avdekker noko om ho.[2] I 2008 kom boka Kom og vær mitt lys på norsk. Eg vil anbefale den på det varmaste; den er vel verdt å lese. Men samstundes hugsar eg at det var litt ubehageleg å lese ein biografi som inneheldt personlege brev og mengder med anna personleg informasjon og vite at dette var noko ho ikkje ynskte å publisere. Fleire gongar skreiv ho til dei som hadde vore sjelesørgjarane hennar og som sat på informasjon og trygla og bad om å få utlevert dokumenta slik at ho kunne kvitte seg med dei. Ho skriv: «jeg ønsker at Guds hemmelighet til meg skal forbli vår – verden vet ikke, og jeg ønsker at det skal forbli slik. -Alt om Samfunnet[3] har du mye av – jeg har ikke fortalt – ikke engang i Skriftemål – hvordan Samfunnet startet – De og Pater [Van Exem] vet det – det er nok. Jeg var hans lille redskap – nå er Hans vilje kjent igjennom Konstitusjonen – alle brevene er verdiløse.»[4] Det som er så oppbyggjeleg er at Mor Teresa ikkje ynskte å øydeleggje dokumentasjonen for å skjule eigne dårlege sider, men fordi ho hadde eit sterk ynskje om at vi skulle sjå Jesus, og ikkje henne. Ho skriv i samband med dette: «Når begynnelsen blir kjent, vil folk tenke mer på meg – mindre på Jesus. [...] Jeg er bare Hans redskap – hvorfor så mye om meg – når alt arbeidet er Hans. Jeg har ingen hevd i det. Det ble gitt meg...»[5] Mor Teresa var overbevist om at ho hadde blitt valt ut som ein reiskap for Gud, og ho tenkte seg at Han hadde valt ut henne slik ho og dei andre systrene valte ut folk, nemleg dei mest uønska. Ho ville ikkje verte kalla grunnleggjaren av Missionaries of Charity fordi ho var viss på at Jesus hadde spurt om ho ville gjere dette for Han, og at alt ho hadde gjort var å overgje seg til Hans vilje. Og kva var grunnen til at arbeidet var så vellukka? «I dag har Hans arbeid vokst fordi det er Han, ikke jeg, som virker gjennom meg.»[6]

Å lese om Mor Teresa sitt forhold til Gud er djupt oppbyggjeleg, men også mørkt oppbyggjeleg, om ein kan seie det. «Kom og vær mitt lys» var Jesu kall til henne, men som vi kan lese i denne boka var den paradoksale og uventa prisen at ho sjølv skulle leve i «fryktelig mørke». Til ein av sine andelege vegleiarar skreiv ho: «Mørket er slik at jeg virkelig ikke kan se – verken med min sjel eller med fornuften – Guds rom i min sjel er tomt – det er ingen Gud i meg – når smerten av lengsel er så stor – lengter & lengter jeg bare etter Gud – og da er det dette jeg føler – Han vil ikke ha meg – Han er ikke der - ... Gud vil ikke ha meg – Noen ganger – hører jeg kun mitt eget hjerte rope - «Min Gud» og intet annet – jeg kan ikke forklare torturen og smerten -»[7]

Og kvifor skal så vi dvele ved desse høgst private refleksjonane hennar? Bør vi ikkje heller berre sjå for oss den smilande nonna som verka så glad, og minnast den utruleg innsatsen ho gjorde for dei fattige. Eg trur vi bør gjere begge delar. Ein av vegleiarane hennar[8] skriv om kvifor han tok vare på breva hennar: «Det burde vere viktig for hennes søstre, og for mange andre, å kjenne til at hennes arbeid var rotfestet i Jesu sendelses mysterier, i fellesskap med ham som ved sin død på korset følte seg forlatt av sin Far.»[9] Kjenner vi til dette kan det få oss til å sjå meir på Jesus, akkurat slik Mor Teresa ynskte.

Fotnoter
[1] - Mor Teresa, Kom og være mitt lys. Helgenen fra Calcuttas private brev. s 313
[2] Ibid, s 14
[3] «Samfunnet» referer til kongregasjonen Missionaries of Charity.
[4] Ibid, s 15
[5] Ibid, ss 14-15
[6] Ibid, ss 16-17
[7] Ibid, s 11
[8] Pater Neuner
[9] Ibid, s 19

Johannes den hårete

2011-09-03T00:42:00.002+02:00

Johannes den hårete.
Biletet er henta frå katolsk.no

Av og til kjem ein over folk ein berre må like på grunn av namnet. Johannes den hårete, som har minnedag i dag i den ortodokse kyrkja, er ein slik fyr.

Johannes budde i Rostov Velikij nord for Moskva, og var ein heilag idiot, som eg ofte kallar dei, eller ein «narr for Kristi skyld» som katolsk.no seier. Han hadde ikkje nokon fast bustad og skal ha levd i audmjuke, tolmod og stadig bøn. Han skal også ha vore til hjelp for andre i byen. 3. september 1580 døydde han. Det skjedde etterkvart mange helbredingar ved grava hans, og han fekk tilnamnet «den nådefullet». Tilnamnet «den hårete» skal han ha hatt medan han levde, i følgje Orthodox Church in America fordi han hadde «hair upon his head abundantly».

Frå det eg finn om Johannes, (Ikkje mykje, og det verkar som om alt kjem frå Orthodox Church in America) er det altså ikkje mykje spesielt med denne fyren, anna enn at han kanskje kan fungere som ein slags skytshelgen for oss med meir hår enn snittet mellom menn? Eg vil i alle fall slå eit slag for Johannes den hårete!

Augustin med visdomsord

2011-08-28T12:04:00.001+02:00

Augustin er ein stor lære-
meister ein bør høyre på.
Her malt av Gaudenzio
Ferrari.
Biletet er henta frå
Wikimedia Commons.

28. august er minnedagen for Augustin, ein av dei verkelege kjempane i kyrkjehistoria. Det høver godt å markere dagen med eit sitat frå boka De Genesi ad Litteram. Sitatet er sørgjeleg aktuelt framleis. Eg treff jamnleg på kreasjonistar som kunne hatt godt av å lese dei kloke orda frå kyrkjefaderen.

Vi les orda i den engelske omsetjinga ein finn på Wikiquote.

Usually, even a non-Christian knows something about the earth, the heavens, and the other elements of this world, about the motion and orbit of the stars and even their size and relative positions, about the predictable eclipses of the sun and moon, the cycles of the years and the seasons, about the kinds of animals, shrubs, stones, and so forth, and this knowledge he hold to as being certain from reason and experience. Now, it is a disgraceful and dangerous thing for an infidel to hear a Christian, presumably giving the meaning of Holy Scripture, talking nonsense on these topics; and we should take all means to prevent such an embarrassing situation, in which people show up vast ignorance in a Christian and laugh it to scorn. The shame is not so much that an ignorant individual is derided, but that people outside the household of faith think our sacred writers held such opinions, and, to the great loss of those for whose salvation we toil, the writers of our Scripture are criticized and rejected as unlearned men. If they find a Christian mistaken in a field which they themselves know well and hear him maintaining his foolish opinions about our books, how are they going to believe those books in matters concerning the resurrection of the dead, the hope of eternal life, and the kingdom of heaven, when they think their pages are full of falsehoods and on facts which they themselves have learnt from experience and the light of reason? Reckless and incompetent expounders of Holy Scripture bring untold trouble and sorrow on their wiser brethren when they are caught in one of their mischievous false opinions and are taken to task by those who are not bound by the authority of our sacred books. For then, to defend their utterly foolish and obviously untrue statements, they will try to call upon Holy Scripture for proof and even recite from memory many passages which they think support their position, although they understand neither what they say nor the things about which they make assertion.

Viser Borten Moe Senterpartiet slik dei verkeleg er?

2011-08-22T21:16:00.001+02:00

Ola Borten Moe vert ofte kalla for Senterpartiet sin kronprins, og om det han har vist den siste veka er representativt for den politikken han meiner partiet skal føre - noko ein vel eigentleg bør tru - er det all grunn til å vere skeptisk til Senterpartiet framover.


Oljeplatform i Nordsjøen. Biletet er henta frå Wikimedia Commons.

Det første varselet denne veka var då ein oppdaga store nye oljefelt på norsk sokkel. Borten Moe jubla då og sa at «oljeeventyret» såvidt har starta. Han sa at dette vil snu trenden med synkande norsk oljeproduksjon. Med dei klimaendringane ein ser no burde ikkje reaksjonen til eit medlem av ei regjering som hevdar å vere klimavenleg vere å ville auke produksjonen av det største klimaproblemet vi har i dag. Ola Borten Moe er ikkje berre oljeminister. Han er også energiminister, og burde heller sørgje for å gjere Norge i stand til å takle ei framtid utan olje. Den framtida kjem, det einaste nye funn av olje kan gjere er å utsettje dette.

Miljøvernministeren forsøkte å gjere oljefunnet til ei gladsak for oss som ikkje vil ha oljeborring utanfor Lofoten og Vesterålen. Han peika på at dette vil gjere desse funna mindre naudsynte, men heller ikkje dette er noko Borten Moe verkar særleg open for. Han har tidlegare sagt at det er uaktuelt å verne desse områda, og hevda at framtida ligg i «å bore og hente opp mer hydrokarboner».

Eg er svært ueinig i denne påstanden frå Borten Moe. Framtida ligg i å legge fossile energikjelder bak oss og utvikle fornybare energikjelder til å fylle behova våre. Dette bør også energiministeren vår sjå. Det er all grunn til å vere einig i det Miljøpartiet Dei Grøne seier i sin kommentar til saka: «De Grønne er bekymret for den manglende viljen i den rødgrønne regjeringen til å satse på andre hester enn fossilutvinning. Partiet er redd Norge kommer til å bli akterutseilt i den teknologiske omveltningen som pågår i ledende miljøer i de fleste avanserte industriland og fremvoksende økonomier.»

Bilete frå finsk revefarm.
Biletet er henta frå Wikimedia Commons.

I dag kom Borten Moe med det som nok anten er ein lekasje frå, eller eit slags forhandlingsutspel for, landbruksmeldinga som skal kome i haust. Der seier han at pelsdyrnæringa ikkje skal avviklast, trass i at både SV og AP har vedteke at dei vil dette.

Pelsdyrnæringa har gang på gang vist at dei ikkje er i stand til å halde dyra sine på ein måte som er forsvarleg. Og uansett om dei nokon gong skulle klare dette, kjem ein ikkje vekk frå at å halde dyr i fangenskap for så å ta livet av dei utelukkande på grunn av estetikk ikkje er etisk forsvarleg. Dyr har også ein eigenverdi og kan ikkje skaltast med som ein vil. Å drepe dei kun fordi ein vil sjå fin ut er ikkje forsvarleg. Ein kan forsvare å drepe dyr til mat; då tener dyra eit mål som rettferdiggjer dette, nemleg å halde liv i eit anna dyr (i vårt tilfelle: mennesket). Dette er ein naturleg del av livet. Å kle seg i pelsen er ikkje verken naturleg eller naudsynt i vårt samfunn.

Det er inga gode argument for å halde fram med pelsdyrhald. Det er ein industri som systematisk set profitt før etikk, og dermed noko ein snarast bør forby.

Ingen av desse sakene er overraskande. At Senterpartiet er for pelsdyrhald er ikkje nytt, heller ikkje at Borten Moe vil køyre ein svært offensiv borepolitikk. Det er derimot ikkje så ofte ein får to døme på ei veke på korleis ein systematisk set mennesket utanfor naturen vi er ein del av og gjennom dette kjem til feil konklusjonar. Pelsdyrhald får ikkje globale konsekvensar slik oljeutvinninga får, men mønsteret er det same. Ein tar ikkje ansvaret vi menneske har for naturen på alvor. Det er ein alvorleg feil.

Om dette verkeleg er den kursen Senterpartiet vil gå etter i åra som kjem, er det trist. Samstundes er det mange folk i Senterpartiet med stort hjarta for både dyrevelferd og klimaet. Det er burde vere mogeleg for alle desse å styre partiet på rett kjøl.

Gitar mot krig

2011-08-18T19:45:00.000+02:00

18. august 1969 stod Jimi Hendrix på scena på Woodstock og gjorde noko av det mektigaste som har vorte gjort i rockehistoria. Han og gitaren hans gjorde «The Star-Spangled Banner» til ein massiv antikrigshymne. Kun ved hjelp av gitaren kan ein høyre bomber, fly og krigen sine forferdelege lydar.

Hendrix gjorde dette i protest mot Vitenamkrigen, men krigsprotesten er framleis like aktuell. Norske styrker kom heim frå bombing av Libya denne månaden, og vi har framleis styrker i Afghanistan.

Kanskje nokon burde tatt for seg «Ja, vi elsker» med ein elektrisk gitar?

Børnelærdom

2011-08-11T12:14:00.001+02:00

Sidan denne veka for min del er spekka med kateketikk i form av konfirmantundervisning, høver det godt med ein gamal katekismesalme som nok store delar av den eldre befolkninga i landet framleis kan utanboks. På nummer 669 i Landstads reviderte salmebok finn vi salmen «Frykt mitt barn, den sanne Gud» av den danske presten Bertel Pederssøn. Salmen summerar opp boda, trusvedkjenninga, Fadervår og sakramenta i dei fem versa på ein strålande måte. Kan ein denne salmen, har ein ei grei kjennskap til grunnleggjande kristendom. I Menighetsblad for Flakstad og Moskenes seier Lillian Larsen: «Det er igrunnen synd at salmen er gått ut av salmerepertoaret fordi den i fem små vers sammenfatter katekismens viktigste deler.» Eit godt poeng, og St. Isidors minne slår eit lite slag for å blåse nytt liv i denne gamle salmen.

Frykt, mitt barn, den sanne Gud,
misbruk ei hans navn og bud!
Hold din søndag, bruk guds ord!
Ær og lyd din far og mor!
Hat og mord og utukt fly! Stjel ei!
Løgn og falskhet sky!
Gi ei ond begjæring ly!

Vi på Gud vår Fader tror,
Som alt skapte med sitt ord,
Og på sønnen, Gud og mann,
Prest, profet og konge sann,
På den Hellig Ånd vår trøst,
Som oss helliggjør fra brøst,
Reiser op til livets lyst.

Fader vår i himmelhavn,
Hellig vorde oss ditt navn,
La ditt rike komme fritt,
Skje din vilje verden vidt,
Gi oss brød, forlat vår synd,
Led i fristelse ei inn,
Frels oss fra alt ondt med fynd.

Fader, Sønn og Hellig Ånd,
Som har rakt mig Guddoms hånd
Og har døpt mig til ditt navn,
Hjelp jeg bær mitt navn med gavn,
Holder pakten kristelig,
Tror på dig rett hjertelig,
Bliver felst evindelig!

Mett min sjel, o Jesus kjær,
Med ditt kjød, som livet er,
Vederkveg mig, Frelser min,
Med ditt blod i klaren vin
Til min synds forlatelse
Og din ihukommelse -
Dig lov, pris og ære skje!
Bertel Pedersen 1608

Takk til vandraren!

2011-08-05T11:56:00.001+02:00

Bursdagsbornet.
Biletet er henta frå Commons.

I dag er det fødselsdagen til Ivar Aasen. Vi feirar dette med diktet «Vidsidh» frå Etterleivde dikt I slik ein finn det i Skrifter i samling I. Denne ligg ute som PDF hjå dei gode folka på Ivar Aasen-tunet. Fotnota til diktet seier at «Vidsidh» tyder «ein som hev fare vidt ikring» og er henta frå eit gamalengelsk kvad. Eit passande namn på diktet.

Artig nok skil han ut radværingar som ei eiga gruppe skilt frå strilane i diktet. Kan hende var dette eit skilje ein hadde på Aasen si tid? Eller er det berre kunstnerisk fridom for å få sving på alitterasjonane?

Vidsidh
Vide hev eg vinglat
i Vegom ute;
øvst i Upplondom,
ytst paa Havstrondom
i Byom og i Bygdom
bergemillom,
i Tun og Torg
og i tettaste Skogom.

Merkat hev eg mange
Manna Heite:
Skolp og Skogning
og Skodjebygding,
Trumsing, Tronnesing,
Trondheims Gastar,
Senjing og Saltværing,
Sogning og Fyrd.

Voss og Valdres
og Vesteraaling,
Lustring, Leirdøling,
Lofoting, Vikning,
Ranværing, Rissværing,
Romsdøling, Molding,
Hitring, Hamning,
Hellandsfar og Namsing.

Strinding, Stryning,
Stril og Guling,
Jølstring, Junse,
Jæderbu og Ostring,
Ringebygg, Rennebygg
og Radværing,
Selbygg, Sparbygg,
Spinnværing synst i Enden.

Lesjaværing, Lomværing,
Lustring og Suling,
Kvinnværing, Kvæming
og Kvinesdøling,
Orkedaling, Øyning
og Innhering,
Beitstøding, Bynesing,
Borgundsynding.

Hord og Hardeng
og Herleværing,
Eidfyrd, Oddvær,
Etnesbu og Storing,
Sirdøling, Soggendøling,
Sæterdøling, Evjing,
Egder og Austmenner,
Aarndals Menner.

Tindøl, Tudøl
og Telemarking,
Bambling, Bøhering,
Botning og Krødling,
Halling, Hadlending,
Heidemarking,
Ringeriking, Romeriking,
Romedøl og Hamring.

Takk, Ivar Aasen!

Resirkulering er viktig!

2011-08-02T22:17:00.000+02:00

Sjølv utan å kunne fransk er moralen enkel: Resirkulering er viktig og bør heiast fram!

Domedag på Karmøy

2011-07-29T08:48:00.003+02:00

Olavskyrkja på Avaldsnes.
Biletet er henta frå Commons.

Verda går heldigvis vidare etter forferdelege hendingar, og underteikna tar turen til Karmøy og bryllaup. Vigsla skal haldast i Olavskyrkja på Karmøy, så sidan det er olsok i dag får kyrkja ein bloggpost dagen før eg skal gå inn i ei nesten 800 år lang rekkje av prestar for alteret i Avaldsnes kirke.

Eg har gått i lukkeleg ignoranse om at denne kyrkja skal stå heilt sentralt i verdshistoria, og at vi faktisk kan takke kløktige byggmeistarar og snartenkte prestar på Karmøy for at vi er her den dag i dag.

På austsida av kyrkja finn vi nemleg det som skal vere den høgste bautasteinen i Norge. Den har fått det velklingjande namnet Jomfru Marias synål og er no på 7,2 meter. Steinen skal ha vore endå høgare, men skal ved fleire høve ha blitt frisert.

Synåla i trugande positur.
Biletet er henta frå Commons.

Eit gamalt sagn kan nemleg fortelje oss at "Når Jomfru Marias synål berører kirkeveggen, er det dommedag". Dette er ein dag både presteskap og proletariat har gjort så godt dei kunne for å halde på avstand. Austveggen er bygd så han heller innover for ikkje å kome borti steinen, og sidan slike store steinar som står planta i jorda har ein tendens til å flytte på seg, har han tydlegvis kome nærare kyrkjeveggen enn det folk har sett pris på. Prestane i kyrkja skal derfor fleire gongar ha klatra opp på steinen og hogge av toppen. Sjølvsagt i teneste for det gode; dei har utsett domedag. Siste måling seier at vi i skrivande stund er 9,2 cm frå domedag!

Steinen skal no stå støtt, så til og med utan å pirke på truverdet til sagnet kan vi med fordel planleggje både bryllup og andre ting utan å kalkulere med at domedag skal starte på Karmøy med det aller første.

Interesserte kan sjå ein finfin liten filmsnutt om dette laga av Cathrine Glette for Nordvegen Historiesenter på Avaldsnes. Filmen heiter passande nok "9,2 cm til dommedag" og tar deg under 3 minutt å sjå. Vel brukte minutt!

Birgitta av Vadstena

2011-07-23T09:22:00.159+02:00

Birgitta får ein openberring.
Illustrasjon frå Nordisk familjebok som no ligg på Commons.

I dag er det minnedagen for den mest kjente av alle dei nordiske helgenane, Birgitta av Vadstena, noko som er verdt å markere.

Birgitta vart født av rike foreldre rundt 1303, og som 13, 14-åring vart ho gifta bort til ein ung mann. Ho skal allereie ha hatt fleire visjonar på dette tidspunktet, og ville eigentleg helst gå i kloster. Ekteparet busette seg i nærleiken av Vadstena, og skal ha levd avhaldande dei første åra av ekteskapet, men fekk etterkvart åtte born og skal ha hatt eit godt ekteskap. Birgitta skal ha hatt "great influence over her noble and pious husband", og i heimen hadde ho ansvar for det religiøse livet til familien med fellesbøner og valfartar, mellom anna til Nidaros. Ho var tett knytt til hoffet og jobba for dei fram til ho drog på pilegrimsferd saman med mannen sin etter at dei hadde mista ein son i 1341.

Pilegrimsfreda gjekk mot Santiago de Compostela, og skulle verte svært viktig for det vidare livet hennar. På turen gjekk både ho og mannen i tankar om å gå i kloster og då dei kom attende drog mannen på vitjing til Alvastra cistercienserkloster der han døydde i 1344.

Dette vart det store vendepunktet for Birgitta. Ho gav vekk alt ho eigde til borna sine og ulike kyrkjer og gav seg askesen i vald. Dei første åra budde ho i klosteret i Alvastra. Der starta ho å få openberringane sine og gjekk også med planar om å grunnleggje sitt eige kloster. Grunnlaget for avgjerda om å starte eit nytt liv i kloster i staden for å vere saman med borna sine og dei kontaktane ho hadde i dei høgare samfunnslaga skal ha vore mykje i den såkalla kallsvisjonen hennar. Der skal ho ha høyrd Jesus seie følgjande:

Jeg taler ikke bare for din skyld, men for alle kristnes frelse... Du skal bli min brud og mitt talerør, du skal høre og se åndelige ting og himmelske hemmeligheter og min Ånd skal hvile over deg like til døden.
Den Hellige Birgitta og hennes verk, side 10.

Med dette i ballasten lagde ho ein klosterregel i 1345 og fekk kong Magnus til å gje tomt, pengar og arbeidskraft til eit nytt kloster. Kongen var villig til dette, men hjelpa gjekk over etter som kongen vart lei av kritikken frå Birgitta.

I 1349 fekk ho ei openberring om at ho skulle dra til Roma og vente på at paven skulle kome att frå Avignon og godkjenne klosterregelen hennar. I Roma fekk ho ganske snart selskap av dattera Katarina (seinare kjent som den salige Katarina av Vadstena) Dei fekk fatt i eit hus ved Piazza Farnese, og der vart Birgitta buande resten av livet, bortsett frå når ho var på valfart. I Roma levde ho eit asketisk, klosterliknande liv saman med dei andre folka i huset. Ho skal ha hatt særskilde helbredande evner og fekk framleis openberringar, mellom anna om at paven skulle kome attende til Roma. Dette skjedde i 1368 då Urban V kom attende. Han godkjente i 1370 klosterregelen for klosteret i Vadstena etter ein relativt grundig revisjon av den originale regelen. Birgitta var ikkje nøgd med revisjonen, men ein fekk ikkje godkjent ein ny regel før etter at ho var død.

I 1371 drog Birgitta på sin siste valfart. Ho drog til Det heilage landet og vitja Betlehem, Golgata, Jordanelva og andre stadar ein kjenner frå Jesu liv. Attende i Roma døydde ho 23. juli 1373. Liket vart tatt til Vadstena for å gravleggjast, og var ikkje i jorda før 4. juli 1374. På vegen nordover skal kista ha samla mange menneske og fleire teikn skal ha skjedd rundt kista. Vel framme vart ho gravlagt i klosterkyrkja som var under oppføring og Katarina tok over leiinga av klosteret. I oktober 1391 vart Birgitta heilagkåra av Bontifatus IX og 1999 utpeika til ein av fleire skytshelgenar for Europa av Johannes Paul II

Italiensk utgåve av Birgitta sine openberringar.
Biletet er henta frå Commons.

Birgitta hadde openberringar gjennom heile livet. Desse var stort sett i form av dialogar mellom henne og Jesus, Maria, englar eller helgenar som Frans av Assisi. Innhaldet i visjonane var variert. Tidebønene for klosteret vart diktert av ein engel, ho fekk informasjon om sonen og profetiar om paven i tillegg til Kristusmystikk og liknande. Eg vil avslutte med ei openberring Birgitta hadde i Betlehem på valfarten dit. Visjonen ligg trygt planta i middelaldersk tradisjon rundt Jesu fødsel, men står som ein artig kontrast til det ein høyrer om fødselen frå norske preikestolar rundt juletid.

Da jeg befant meg ved Herrens krybbe i Betlehem, så jeg en meget vakker gravid jomfru, kledt i en hvit kåpe og en tynn kjole, som lot meg tydelig se hennes jomfruelige kropp. Hennes underliv var meget hovent, for hun var allerede beredt til å føde. Med henne var det en meget prisverdig gammel mann, og de to hadde en okse og et esel med seg. Da de var kommet inn i grotten, bandt den gamle mannen oksen og eselet ved krybben, gikk ut og kom tilbake til jomfruen med et tent lys som han festet i veggen. Siden gikk han atter ut, for han skulle ikke selv være tilstede ved fødselen.
          Jomfruen tok skoene av sine føtter, tok av seg den hvite kåpen som hun bar, og dro sløret av sitt hode og la klærne ved siden av seg. Hun hadde altså kun kjolen på seg, og hennes vidunderlige gullskinnende hår var slått ut over hennes skuldre. Hun tok frem to små lin- og ullplagg, meget rene og fine; dem hadde hun bragt med seg for å svøpe barnet i, og også to andre små linplagg, ment for barnets hode, og hun la disse barneplaggene ved siden av seg for å han dem for hånden når hun trengte dem. Da alt var ferdig, falt jomfruen ærbødig på kne for å be, snudde ryggen mot krybben og løftet sitt hode; og med blikket festet på himmelen stod hun liksom i meditasjon og henrykkelse, beruset av guddommelig skjønnhet. Mens hun var nedsenket i bønn på denne måten, så jeg barnet bevege seg i hennes skjød, og i samme stund, ja på et øyeblikk, fødte hun sin sønn, og fra ham strålte et slikt vidunderlig lys at man ikke kunne sammenligne selve solen med det. Det vokslyset som den gamle mannen hadde satt der, spredte ikke noe skinn, for i det guddommelige lyset kom helt og holdent vokslysets skinn til å drukne. Og så snar og øyeblikkelig var denne fødsel at jeg ikke kunne iaktta eller merke hvordan eller med hvilken kroppsdel jomfruen fødte. Men jeg så straks det ærverdige barnet ligge klart skinnende på marken. Dets kropp var helt ren og fri fra enhver urenhet... Og jeg hørte vidunderlig klingende sang av engler. Den var meget skjønn...
          Og da hun kjente at hun hadde født, tilba hun gutten meget høvisk og med bøyet hode og sammenfoldede hender, og hun sa: "Vær velkommen min Gud, min Herre, min Sønn!" Da begynte gutten å gråte og liksom skjelve på grunn av kulden og det harde gulvet hvor han lå, han snudde seg sakte, strakte ut lemmene og søkte sin mors omsorg, og moren tok ham i sine hender, trykket ham mot sitt bryst og varmet ham ved kinnet og brystet med stor glede og mild moderlig medlidenhet. Sittende på gulvet la hun sin sønn i sitt fang og tok med fingrene om hans navlestreng, som straks ble avskåret. Siden begynte hun å svøpe ham omhyggelig, først i lin- og deretter i ullklærne... Siden svøpte hun barnets hode i de to linplaggene som hun hadde for hånden for formålet. Da dette var gjort, kom den gamle mannen inn, falt på kne på marken, tilba gutten og gråt av glede. Og ved fødselen skiftet jomfruen ikke farge og ble syk eller mistet sin kroppskraft, som det pleier å skje med andre barselskvinner... Siden reiste hun seg med gutten i sine armer, og hun og Josef la ham i krybben, og knelende tilba de ham med umåtelig glede og fryd.
                                                                        Den Hellige Birgitta og hennes verk, side 23-24.

Dei to sitata er henta frå Den Hellige Birgitta og hennes verk av Klara Mørkeset, Maximilian Kolbe Utgivelser, Oslo, 1997.

Abraham Gebremichael må få bli!

2011-07-20T17:51:00.000+02:00

Eitiopisk kristusbilete.
Henta frå Wikimedia Commons.

Vårt Land melder i dag at presten for den etiopisk-ortodokse kyrkjelyden i Oslo, Abraham Gebremichael, vert utvist frå Norge fordi han ikkje har mastergrad.

Dette er endå eit absurd utslag av politikken som vert ført i landet vårt, der det er viktigare å halde folk ute av landet enn å halde fokus på kva som er til det beste for folk og samfunn. Det tener ikkje det norske samfunnet på nokon som helst måte å sende ut av landet ein som innehar ein spesialkompetanse som innbyggjarane i landet vårt etterspør, ja faktisk er avhengig av. At eit firkanta system ikkje er i stand til å fange opp tusenårige kyrkjetradisjonar eller andre læringstradisjonar som står utanfor eit vestleg utdanningssystem bør vere eit soleklart signal om at ein på nytt må sjå på korleis ein vurderer dei som søkjer om opphald i Norge. Her gjeld det fagfolk, men det er brennande naudsynt at det også må verte lettare for andre, heilt vanlege folk, å få opphald i Norge.

Norges Kristne Råd og Samarbeidsrådet for tros- og livssynssamfunn har heldivis engasjert seg i saka, men det er inga grunn til å tru at det vil hjelpe. Styresmaktene har fått eit meir og meir framtredande behov for å tekkast stadig meir aggresive innvandringsmotstandarar, så dispensasjon eller oppmjuking av reglementet er nok ein utopi. Å tru at eit slikt meiningslaust vedtak vil verte snudd av eit maktapparat som ikkje tar omsyn til konvertittar sin situasjon eller verker å forstå den rolla religion speler i mange sitt liv er ikkje realistisk. Samstundes kan ein jo spørje seg kva som ville skjedd om ein hadde sendt ut ein fagperson som jobba for ei etninsk norsk gruppe?

Det er også eit paradoks at dei som snakkar om «islamisering av Norge» og vil ha fokus på «kristne verdiar» burde vere glade for å få fleire prestar til landet...

Flat firkantverd

2011-07-14T17:36:00.003+02:00

Ei forteljing som går i bloggosfæra for tida er om korleis Library of Congress skal få eit kart som vart laga av ein Orlando Ferguson frå South Dakota i 1893. Kartet skal vere hans framstilling av korleis jorda er, og viser at den på ingen som helst måte er rund, men flat, firkanta og vakta av ein engel i kvar av dei fire hjørna til verda, sansynleg innspirert av bibelstader som Markus 13, 27. Kartet har også ein festleg teikning av to karar som klamrar seg til ein roterande klode på stor fart gjennom verdsrommet.

Biletet av kartet er henta frå The History Blog som er ein av dei som skriv om dette.
Trykk på kartet for å sjå ein større utgåve.

Ferguson skal også ha skreve ei bok om dette. Nede i høgre hjørne av kartet kan vi lese følgjande:

Send 25 Cents to the Author, Prof. Orlando Ferguson, for a book explaining this Square and Stationary Earth. It Knocks the Globe Theory Clean Out. It will Teach You How to Foretell Eclipses. It is Worth Its Weight in Gold.

Kartet Library of Congress no får fingrane i skal vere eitt av to eksemplarar av dette kartet. Det andre er hjå Pioneer Museum i Hot Springs i South Dakota, men skal vere i dårleg stand.

Eg må innrømme at eg er skeptisk til om dette kartet er det det vert hevda. Eg tvilar i og for seg ikkje på at ein skrulling kan ha laga eit slikt kart, men det at det plutseleg dukkar opp eit slikt kart der ingen av historienerdane på nettet har klart å finne spor av verken opphavsmann eller boka hans gjer at eg vert skeptisk. Eg har heller ikkje funne noko om dette i nyhendeseksjonen til Library of Congress, utan at eg har leita for hardt. Både kreasjonstar og flat-jord folk stiller seg lagleg til for parodiar og falskneriar som vil gjere narr av dei, samstundes som dei jo sjølve også kjem opp med såpass mykje pussig at ein det kan vere vanskeleg å skilje parodien frå det ekte. Uansett er kartet artig nok, om det er ekte eller falskneri og det kan minne folk om å friske opp kunnskapen om at ein ikkje trudde jorda var flat verken i middelalderen eller seinare.

Kommentar: Eg vart tipsa om diskusjonstråden under bloggposten til The History Blog, og der viser det seg at ein både har klart å grave fram boka, ein del historie om mannen som stod bak dette i tillegg til fleire utgåver av kartet. Skepsisen min var altså utan grunn. Kartet er nok ekte og eit godt døme på at folk har hatt skrullete idear til alle tider.

Det store kvite flokken

2011-07-12T11:41:00.001+02:00

Den anglikanske kyrkja hadde i forrige veke eit stort kyrkjemøte i York. Ein av tinga dei drøfta var den etniske samansetninga i kyrkja. Hjå dei engeske anglikanarane er kun 1,1% av biskopar, erkediakonar og domprostane "ikkje-kvite", medan i enkelte kyrkjelydar er opp til 90% av forsamlingar frå etniske minoritetsgruppar. Det seier seg nesten sjølv at dette er noko dei må ta tak i.

Den engelske kyrkja drøftar dette, noko vi i Den norske kyrkje også bør gjere. Hjå oss held vi oss heller ikkje med eit presteskap som er prega av stor etnisk variasjon. Om vi ser vekk frå prestar frå andre nordiske land og ein og anna tyskar kjem eg ikkje på mange prestar med anna etnisk bakgrunn enn norsk. Det er ein japanar på Stord, og dei fleste vil hugse Joseph Mobia som til slutt måtte slutte som prest i Oppdal på grunn av at folk ikkje godtok ein afrikansk prest. Det kan godt vere at det er fleire, men det er uansett ikkje snakk om mange.

Ein kan kanskje seie at dette ikkje er eit stort problem for Den norske kyrkja, for med tanke på medlemsmassen vår er kanskje den etniske samansetjinga av presteskapet representativ? Det viser seg nemleg også at innvandrarar ikkje vert med i Den norske kyrkja, men vel seg andre kyrkjelydar, gjerne kyrkjelydar for ei særskild etnisk gruppe.

Resultatet er at medan Kyrkja i Norge vert meir og meir etnisk variert, er Den norske kyrkja i stor grad like etnisk einsretta som innvandrarkyrkjelydane. Kanskje er ikkje dette eit stort problem, kanskje er det heilt greit og naturleg at folk vil samlast saman med si eiga etniske gruppe. Personleg skulle eg derimot ynskje det ikkje var slik. Eg ynskjer meg ei Kyrkje der dei etniske grensene vert brote ned og vi samlast i kyrkjelydar der menneske frå ulike etniske grupper bidreg på likefot i ein lovprising som er prega av dei ulike bakgrunnane folk har.

Paulus seier at "her er det ingen skilnad på jøde og grekar: Alle har dei same Herren, og han er rik nok for alle som kallar på han." (Rom 10,12) Den norske kyrkje bør også ta den store og viktige diskusjonen om korleis dette kan få vise att i presteskap og kyrkjelydar.

On Tong / Anton Wiese

2011-07-07T22:34:00.006+02:00

On Tong, Ontong, Anton.
Kjært barn har mange namn...
Biletet er eit fotografi av eit maleri som
skal ha forsvunne frå Bergen Museum[5].

I 1808 starta det som må vere ein av dei meir pussige forteljingane frå Hordaland dei siste hundreåra. Då søkte eit hollandsk skip nødhamn i Bergen og ombord i skipet var mellom anna den hollandske guvernøren på Java. Medan skipet var i Bergen vart guvernøren ramma av vattersott, det vi i dag kallar ødem, og hadde behov for medisinsk hjelp. Den som kom for å hjelpe han var den tyske legen Wilhelm Johannes Schwindt. Han hadde busett seg i Bergen og var kjent som ein av landets fremste kirurgar og legar. Schwindt gjorde sakene sine godt, og som betaling fekk han mellom anna ein slavegut som gjekk undet namnet On Tong.[1]

On Tong vart fødd i Batavia 8. august 1799[2]. Dette gjer han i så fall indonesisk såvidt eg kan skjøne, men fleire kjelder omtalar han som malayisk. On Tong hadde vore slave for guvernøren og kona hans, og skal mellom anna ha vorte brukt som skammel for guvernørkona når ho skulle gå inn i vogner.

On Tong vart altså gjeven i gave til dr. Schwindt som tok seg godt av guten og gav han opplæring i kirurgi. Han hadde allereie gjeve ein annan fosterson opplæring som kompanikirurg slik at han kunne bruke ein rett desse kirurgane hadde til å få seg universitetsutdanning i medisin utan dei vanlege eksamenane ein hadde bruk for for å kome inn på universitetet. Dette var også planen hans for On Tong, men på grunn av at han hadde mangelfull grunnutdanning vart dette aldri noko av. Han fekk aldri høgare utdanning enn kompanikirurg i løpet av yrkeskarriera si.[3]

On Tong fekk etterkvart det fornorska namnet Anton og fekk etternamnet Wiese. Han byrja som kompanikirurg i 1818, altså som 19-åring, og 6. april same år vart han døypt i Tyskerkirken, altså Mariakirken, i Bergen. Ein av fadderane hans var ingen ringare enn biskopen i Bjørgvin, Claus Pavels. Pavels var ein ivrig dagbokskrivar og han brukte heile innføringa for 6. april på dåpen som han opplevde som svært gripande. Vi kostar på oss å lese heile dagbokinnføringa hans for 6. april, og får også med nokre vurderingar av ulike medlemmer av presteskapet i Bergen på 1800-talet.

Ved en Handling, jeg kun engang før i mit Liv har
bivaanet: Proselytdaab, var jeg idag Vidne. En afgaa-
ende hollandsk Guverneur fra Batavia, der kom herind med
et Skib 1808, og blev af Schwindt indtil videre cureret for
Vattersot, forærede ham foruden Ducater, indianske Fugle-
reder og andre Rariteter, en lille Slave paa 8 -- 9 Aar, der
med 2 -- 3 andre behandledes ret hundsk af Herren og Fruen.
Schwindt gjorde ham først til Opvarter og en Slags Viser-
dreng, men lod ham siden oplære i allehaande nyttige Ting,
tilsidst i Chirurgie, hvor han har gjort saadan Fremgang,
at han alt er ansat som Companiechirurg. Idag blev han
døbt i Tydskekirken, og jeg var en af Fadderne. Christiansen
har dannet sig efter Marezoll, men er dog ikke som denne
og Clausen bleven staaende, hvor han stod i den saakaldte
Oplysningsperiode, men hylder Aabenbaringstroen, uden der-
for at være Grundtvigianer. Efterat Overhøringen var endt
og en Psalme afsunget, oplæstes den Del af Daabsformu-
laren, som kunde passe paa et voxent Menneske, Fadderne
traadte frem, Katechumenen knælede, Christiansen døbte ham,
og han fik Navnet Anton Wiese. Dette var mig virkelig
rørende, dog ikke saa meget med Hensyn paa, hvad mit Øie
saae og mit Øre hørte. Mine Tanker tog en fjernere Flugt:
jeg mindedes, hvad jeg i denne Tid har læst og daglig læser
i de engelske Missionsberetninger; jeg følte saa ganske, at
denne dog er den rette Vei, som fører til Dyd og Roe, og
at den, som ringeagter de Bevæggrunde og Opmuntringer,
Religionen skjænker, ikke kjender sit eget Bedste. Jeg følte
mig saa glad og salig i min Troe og i mit Haab, at mit
Legeme fra den Stund heller ikke mere leed.[4]

Anton Wiese gifta seg og fekk mange born i Bergen der han jobba som kompanikirurg, men også som privatpraktiserande lege. I tillegg til dette jobba han også som ambulerande lege på landsbygda rundt Bergen, då betalt av stiftamtmannen. Ein farga lege på strilelandet på midten av 1800-talet må mildt sagt ha vore eit oppsiktsvekkande syn. Då, som no, hadde eksotiske menn ein særskild tiltrekningskraft på kvinner. Når Anton i tillegg skal ha vore ein vakker mann er det ikkje overraskande at han også etterlot seg ein del born ute i distrikta.

Ei av dei som vart sjarmert av den eksotiske legen var ei kvinne i Masfjorden. Kvinna i Masfjorden vart mi tipp-tipp-tipp oldemor og den lille slaveguten On Tong som vart gjeven som betaling for godt utført legehandtverk i 1808 er altså min tipp-tipp-tipp oldefar.

Dette er det eg har klart å finne om ein av mine stamfedre på nettet, men om nokon sit inne med utfyllande opplysningar dei vil dele, er eg takksam.

Referansar
[1] Hogne Sandvik og Jørund Straand, «Fra bartskjærlaug til legeforening - et 400 årsjubileum»
[2] Geni.com, «Anton (Ontong) Wiese (1799 - 1860)»
[3] Torstein Bertelsen: «Om kirurgiske candidater, medisinske examinater og de kirurgiske elever» i Bergensposten desember 2003.
[4] Claus Pavels dagbok frå 1818.
[5] «Etterlysning», brev til Tidsskrift for Den norske legeforening

Andre stadar på internett som nemner On Tong
- Historien om bildet av skuespiller Proms barn og våtammen, av Solveig Greve og Torill Endresen

Stiklestad - Utspringet for kristendomen?

2011-07-05T21:27:00.007+02:00

Kulisteinen hevdar å vere frå tolv år etter at
kristendomen kom til Norge, men hadde stått
ei stund då dei kriga på Stiklestad.
Biletet er henta frå Commons.

Gunnar Stålsett har kome med eit forslag om å bruke Stiklestad som eit senter for religionsdialog. Dette meiner eg er eit godt forslag frå Stålsett si side, men Vebjørn Selbekk er absolutt ikkje einig i dette. Han kjem med mange utsegn eg ikkje vil henge meg særlig opp i, men ein ting han seier eg vil eg kommentere.

Vebjørn Selbekk skal, om han er riktig sitert, ha sagt mellom anna at «Norge er et kristent land, og kristendommen har sitt opphav på Stiklestad.» For å ta ting i beste meining får vi rekne med at Selbekk meiner kristendomen i Norge har sitt opphav på Stiklestad og ikkje andre stader, men stemmer no dette?

Om vi ser vekk frå det som skjeddemed nordmenn og i norske område utanfor det vi i dag reknar som Norge, ser vi vekk frå alle dei sjøfolka som traff på kristendomen ute i Europa og som vi veit vart påverka av denne religionen. Vi ser også vekk frå at det var døypte, norske kongar, muligens Olav Kvite men sikkert Olav Kvardan, i Irland allereie på 800-900-talet. Vi kan også sjå vekk frå korleis norske rikfolk gifta seg inn i keltiske, kristne familiar i Irland, på Hebridane og på Island i den same perioden og korleis ein finn steinkrossar i dei norske buområda på Man på 900-talet, sjølv om desse har ein særskild type runer som også ble brukt på Jæren på denne tida. Men det kan vere greit å sjå vekk frå dette, og også sjå vekk frå ting som sporadiske gudstenester langs kysten, og heller sjå på dei meir konkrete spora av kristendom vi har i det som no er Norge.

Steinkross på Kvitsøy som kan
vere frå så tidleg som 800-talet.
Biletet er henta frå Commons.

Der ser vi at det var keltiske steinkrossar spreidt over heile Vestlandet på denne tida, og at Adam av Bremen i 1070 fortel om korleis det ligg nokre folk i ei hule ved havet langt i nord, og at ein konge ved namn Olav hadde bygd ei kyrkje der. Det er sjølvsagt Selja han snakkar om, og ein reknar med at Seljumannamesse var utbreidt over heile landet på 1000-talet. Det skal også ha kome irske eremittar til området på 900-talet. Alt i alt kan ein slå fast at Vestlandet hadde sterke kristne impulsar allereie på 800-talet.

I 831 sende biskop Ansgar i Hamburg sine misjonærar for å drive misjon i nord. Samstundes veit vi at det var misjonsforsøk frå Viken og til Lindesnes av to såkalla «misjonsjarlar» som heitte Urguthriotr og Brimiskjarr. Dette må ha virka, for frå omtrent 950 forsvinn omtrent gravene etter gamal skikk i Agder og det kjem kristne i staden.

I 2005 oppdaga dei ei kyrkje i Skien som var mykje eldre enn nokon anna kyrkje ein har funne i Norge. Kyrkja vart datert til 1010-1040, men med to kristne graver som kan vere opp til 125 år eldre.

Frå Nordmøre har vi Kulisteinen der det står rissa inn: «Tore og Hallvard reiste denne steinen etter Ulv(ljot?)... Tolv vintre hadde kristendomen vori i Noreg» Steinen er ikkje datert til 1042, men til 900-talet.

Slaget på Stiklestad av Halfdan Egedius.
Biletet er henta frå Commons.

Av dette veit vi altså at allereie på 900-talet hadde kristninga av Norge kome så langt at det til og med påverka gravskikkene, noko av det siste som endrar seg ved religionsskifte.[1]

Slaget på Stiklestad var heller ingen svart-kvitt sak. Det var kristne på begge sider i slaget, og strengt tatt tapte han vi feirer i ettertid. Slaget handla heller ikkje om religion, men om kongemakt. Ting skjedde sjølvsagt i ettertid, men etterspelet etter slaget er utenkjeleg utan ei forutgåande kristningsprosess over lang tid.

Kan ein så seie at den norske kristendomen har sitt opphav på Stiklestad? Absolutt ikkje. At Norge vart kristna på Stiklestad er like mykje ein nasjonal-mytologisk konstruksjon som ei sanning. Det er kanskje enklare å fortelje dette til skuleelevar og i 17. mai-talar enn det er å fortelje den meir presise sanninga, nemleg at det var ein lang prosess der dette slaget kan sjåast på som eit slags høgdepunkt, men eit høgdepunkt som er heilt avhengig av den lange prosessen som allereie hadde starta.

Eg sa at eg ikkje skulle kommentere så mykje det Selbekk sa, då eg ikkje er einig i noko av det, men eg vil kome med ein tanke ut frå noko Stålsett sa. Han sa «Historien rundt Stiklestad er fascinerende og viser relasjonen mellom religion og makt, og misbruk av religion. Historien rundt slaget på Stiklestad viser også religionenes janusansikt» Kunne ikkje dette vore eit godt inngangspunkt også for Selbekk? Mange religionar, også vår, er plaga av valdlege element og ei valdeleg historie. Om Stiklestad, kanskje det største symbolet for kristendom og vald i Norge, vert samlingspunktet for religionsdialog kan det tjene som eit godt utgangspunkt for samtalar rundt religion og vald, noko ein som har følt desse problema på kroppen burde settje pris på...

[1] Alle opplysningar (Bortsett frå om kyrkja i Skien) henta frå Tolv vintre hadde kristendommen vært i Norge av Fritjov Birkeli

...den siste af Stiftets Biskopper der residerede i Stavanger...

2011-07-02T01:03:00.003+02:00

Minnetavla for Christian Tausan i Stavanger
domkyrkje. Biletet er henta frå Commons og
er tatt av Arnstein Rønning.

På Syftesok høver det å ta turen til St. Svithun sin katedral i Stavanger. Det er ei vakker kyrkje med mykje flott å sjå på. Vi skal imidlertid ikkje stoppe opp med det mest spetakulære, altså ikkje preikestolen, fasaden eller dei fantastiske glasa bak alteret, men vi stoppar med eit epitafium som heng langt bak i kyrkja, om eg ikkje hugsar feil.

Eit epitafium i ei kyrkje er ei minnetavle for døde personar, oftast biskopar eller tilsvarande. I Stavanger domkyrkje heng det fem slike. Den aktuelle minnetavla er for Christian Tausan som var biskop i Stavanger frå 1661 til 1680. På biletet ser vi biskop Christian saman med sine to koner og borna han fekk med desse to. Alle står, som seg hør og bør, med hendene prektig samla. Alt ser rett så fredleg ut for han som var den siste biskopen som heldt til i Stavanger på rundt 250 år.

Ting tyder derimot på at det kanskje ikkje var heilt roleg rundt Christian. Eg har ikkje klart å finne så mykje om karen, men det lille eg fann pirra lysta til å lese meir. Han kom frå København og tok som vaksen etternamnet Tausan, noko ein reknar med var for å signalisere slektskap med den danske reformatoren Hans Tausen. Christian vart god ven med Fredrik III og var tilstades ved kroninga av Christian V. Han hadde altså gode kontaktar og fekk bispesetet i Stavanger på grunn av dette, kan det verke som. Eitt eller anna må ha skjedd medan han var biskop. Det har tydlegvis vorte bestemt at bispesetet skulle flyttast til Kristiansand, utan at Christian nokon gong flytta, kanskje på grunn av problema han var oppe i. Dansk biografisk Lexikon fortel med pirrande dårlege forklaringar:

At han blev udsat for heftige Overfald af en Adelsmand, Bernt Orning, kunde paa den Tid ikke forundre, heller ikke, at han i Kapitelet fik se adskillige Prøver paa den Raahed, der endnu herskede i mange Præstegaarde, eller at der blev stor Møje med Skolen i den nyoprettede Stiftsstad, Christianssand. Der blev for ham ikke Tale om at flytte Bispesædet, og han var saaledes den siste af Stiftets Biskopper der residerede i Stavanger

Eg skulle gjerne visst meir her, kjenner eg. Kvifor kunne det ikkje forundre at han vart angrepe av ein adelsmann? Kva skjedde eigentleg i prestegardane på Nordjæren? Og kvifor kunne han ikkje flytte? Om nokon sit inne med oppklarande opplysningar om mannen som var den siste «residerande biskopen» i Svithuns katedral på 243 år tar eg gjerne imot.

KM i galskap II

2011-07-01T00:26:00.002+02:00

Biletet av Simeon er henta frå
biografien på katolsk.no.

I KM i galskap ha vi i dag kome til Simeon. Simeon var ikkje ringare enn at han fekk tilnamnet Simeon den gale. Simeon døydde rundt år 590 og vert minna 1. juli. Han kom eigentleg frå Syria, men budde i 29 år som eremitt i Sinaiørkenen i Egypt. Medan han budde der bestemte han seg for å dra attende til heimbyen for å ta seg av dei utstøtte, og då særleg horene.

For å kjenne seg att i forakta dei som stod på utsida av samfunnet vart møtt med, byrja han å oppføre seg som ein idiot. Til dømes brann han røykelse rett i hendene sine og tissa der det måtte passe, gjerne midt på torget i den travlaste tida, han braut skikk og bruk med tanke på korleis ein mann oppførte seg mot kvinner og han brukte ei streng med pølser som diakonstola (noko ala ein slik stola som prestar har utanpå prestekjolen sin) på søndagane. Medan han hadde på seg pølsene dyppa han dei i sennep og åt.

Med slik oppførsel var det ikkje rart at også han sjølv vart utstøtt, noko som førte til at han kom på innsida hjå dei ustøtte. Der skal han ha forkynt og verka mellom dei på ein særeigen måte. Kun for ein diakon i byen, Johannes, skal han ha stått fram som «frisk» og forklara kvifor han gjorde det han gjorde.

Etter at han var død kom det fram at han hadde spela gal, og også kvifor han hadde gjort dette. Då vart det etterkvart rapportert om fleire mirakel, og han vart etterkvart rekna som ein helgen. I dag vert han rekna som skytshelgen for alle dei heilage idiotane, i tillegg til dukkeførarane.

Simeon sin biograf, Leontios av Neapolis, seier dette om den gale:

the all-wise Symeon’s whole goal was this: first, to save souls, whether through afflictions which he sent them in ludicrous or methodical ways, or through miracles which he performed while seeming not to understand, or through maxims which he said to them while playing the fool; and second, that his virtue not be known, and he receive neither approval nor honor from men.
Henta frå Symeon the Holy Fool av Derek Krueger. Heile boka, inkludert hagiogarfien om Simeon, kan lesast på nett.

Sjølv om eit slik liv som Simeon levde ikkje er å anbefale, har ein kanskje noko å lære av Simon også i dag? Trass i, eller kanskje på grunn av, at han er garantert ein god plassering i KM i galskap kan nok dei fleste lære eitt og anna av Simeon sitt mål slik det blir skildra over.

Commons Picture of the Year 2010

2011-06-26T20:18:00.000+02:00

Eg vurderte tidlegare dei bileta som var aktuelle for meg å stemme på i «Commons Picture of the Year 2010». Resultatet er klart, og ikkje overraskande var det eit svært spektakulært bilete frå romforskninga som vann.

Biletet er henta frå Commons og er tatt av Yuri Beletsky på eit observatrium der ein skyt laser ut i rommet.

William Allingham

2011-06-19T12:48:00.026+02:00

Dei siste dagane har eg lagt ut tre dikt av William Allingham, ein diktar som for meg var heilt ukjent fram til torsdag. Då sat eg og bladde i monsterboka The Penguin Book of Victorian Verse, ein murstein eg plukka med meg på eit posesal ein gong. I boka fann eg det sympatiske diktet «The Fairy King», og fann fleire artige dikt av Allingham på nettet.

William Allingham. Biletet er henta frå
Wikimedia Commons.

The Penguin Book of Victorian Verse sa ikkje så mykje om fyren, berre at han var ein irsk poet og journalist. Wikipedia hadde heldigvis litt meir. Allingham levde dei tre siste firedelane av 1800-talet. Han var som sagt irsk og skreiv mange dikt der irsk nasjonalkjensle var framtredande. Det er kanskje det som gjer at eg liker desse dikta, for mykje av den irske folkloren kjenner ein att frå moderne fantastisk litteratur. Då er det kanskje ikkje så rart heller om Allingham har påverka den fantastiske litteraturen. Eit rykte som går på nettet, men som eg ikkje har fått stadfesta, seier at Terry Pratchett brukte ei linje frå Allingham sitt dikt «The Fairies» som arbeidstittel for boka som til slutt fekk namnet The Wee Free Men. (For å bruke Wikipediaspråk: Trenger referanse) Uansett er dei dikta eg har lese artige. Ein skal ikkje sjå vekk frå at det kan dukke opp fleire dikt av William Allingham på St. Isidors minne.

The Abbot of Innisfallen

2011-06-18T09:30:00.026+02:00

The Abbot of Innisfallen
awoke ere dawn of day;
Under the dewy green leaves
went he forth to pray.
The lake around his island
lay smooth and dark and deep,
And wrapt in a misty stillness
the mountains were all asleep.
Low kneel'd the Abbot Cormac
when the dawn was dim and gray;
The prayers of his holy office
he faithfully 'gan say.
Low kneel'd the Abbot Cormac
while the dawn was waxing red;
And for his sins' forgiveness
a solemn prayer he said:
Low kneel'd that holy Abbot
while the dawn was waxing clear;
And he pray'd with loving-kindness
for his convent-brethren dear.
Low kneel'd that blessed Abbot
while the dawn was waxing bright;
He pray'd a great prayer for Ireland,
he pray'd with all his might.
Low kneel'd that good old Father
while the sun began to dart;
He pray'd a prayer for all men,
he pray'd it from his heart.
His blissful soul was in Heaven,
tho' a breathing man was he;
He was out of time's dominion,
so far as the living may be.

The Abbot of Innisfallen
arose upon his feet;
He heard a small bird singing,
and O but it sung sweet!
It sung upon a holly-bush,
this little snow-white bird;
A song so full of gladness
he never before had heard.
It sung upon a hazel,
it sung upon a thorn;
He had never heard such music
since the hour that he was born.
It sung upon a sycamore,
it sung upon a briar;
To follow the song and hearken
this Abbot could never tire.
Till at last he well bethought him;
he might no longer stay;
So he bless'd the little white singing-bird,
and gladly went his way.

But, when he came to his Abbey,
he found a wondrous change;
He saw no friendly faces there,
for every face was strange.
The strange men spoke unto him;
and he heard from all and each
The foreign tongue of the Sassenach,
not wholesome Irish speech.
Then the oldest monk came forward,
in Irish tongue spake he:
'Thou wearest the holy Augustine's dress,
and who hath given it to thee?'
'I wear the Augustine's dress,
and Cormac is my name,
The Abbot of this good Abbey
by grace of God I am.
I went forth to pray, at the dawn of day;
and when my prayers were said,
I hearken'd awhile to a little bird,
that sung above my head.'
The monks to him made answer,
'Two hundred years have gone o'er,
Since our Abbot Cormac went through the gate,
and never was heard of more.
Matthias now is our Abbot,
and twenty have pass'd away.
The stranger is lord of Ireland;
we live in an evil day.'
'Days will come and go,' he said,
'and the world will pass away,
In Heaven a day is a thousand years,
a thousand years are a day.'
'Now give me absolution;
for my time is come,' said he.
And they gave him absolution,
as speedily as might be.
Then, close outside the window,
the sweetest song they heard
That ever yet since the world began
was utter'd by any bird.
The monks look'd out and saw the bird,
its feathers all white and clean;
And there in a moment, beside it,
another white bird was seen.
Those two they sang together,
waved their white wings, and fled;
Flew aloft, and vanish'd;
but the good old man was dead.
They buried his blessed body
where lake and green-sward meet;
A carven cross above his head,
a holly-bush at his feet;
Where spreads the beautiful water
to gay or cloudy skies,
And the purple peaks of Killarney
from ancient woods arise.
«The Abbot of Innisfallen» er skreve av William Allingam og kan mellom anna finnast hjå Project Gutenberg.

The Leprechaun; or Fairy Shoemaker

2011-06-17T19:51:00.000+02:00

I.
Little Cowboy, what have you heard,
  Up on the lonely rath's green mound?
Only the plaintive yellow bird
  Sighing in sultry fields around,
Chary, chary, chary, chee-ee!--
Only the grasshopper and the bee?--
    "Tip-tap, rip-rap,
    Tick-a-tack-too!
  Scarlet leather, sewn together,
    This will make a shoe.
  Left, right, pull it tight;
    Summer days are warm;
  Underground in winter,
    Laughing at the storm!
Lay your ear close to the hill.
Do you not catch the tiny clamour,
Busy click of an elfin hammer,
Voice of the Lepracaun singing shrill
  As he merrily plies his trade?
    He's a span
      And a quarter in height.
Get him in sight, hold him tight,
      And you're a made
        Man!
II.
You watch your cattle the summer day,
Sup on potatoes, sleep in the hay;
  How would you like to roll in your carriage.
  Look for a duchess's daughter in marriage?
Seize the Shoemaker--then you may!
    "Big boots a-hunting,
    Sandals in the hall,
  White for a wedding-feast,
    Pink for a ball.
  This way, that way,
    So we make a shoe;
  Getting rich every stitch,
    Tick-tack-too!"
Nine-and-ninety treasure-crocks
This keen miser-fairy hath,
Hid in mountains, woods, and rocks,
Ruin and round-tow'r, cave and rath,
  And where the cormorants build;
    From times of old
    Guarded by him;
    Each of them fill'd
    Full to the brim
      With gold!
III.
I caught him at work one day, myself,
  In the castle-ditch, where foxglove grows,--
A wrinkled, wizen'd and bearded Elf,
  Spectacles stuck on his pointed nose,
  Silver buckles to his hose,
  Leather apron-shot in his lap--
      "Rip-rap, tip-tap,
      Tick-tack-too!
    (A grasshopper on my cap!
       Away the moth flew!)
    Buskins for a fairy prince,
      Brogues for his son,--
    Pay me well, pay me well,
      When the job is done! "
The rogue was mine, beyond a doubt.
I stared at him; he stared at me;
"Servant, Sir!" "Humph!" says he,
  And pull'd a snuff-box out.
He took a long pinch, look'd better pleased,
  The queer little Lepracaun;
Offer'd the box with a whimsical grace,-
Pouf! he flung the dust in my face,
      And, while I sneezed,
      Was gone!
«The Leprechaun; or Fairy Shoemaker» er skreve av William Allingham. Teksten er henta frå Wikisource.

The Fairy King

2011-06-15T23:18:00.001+02:00

The Fairy King was old.
He met the Witch of the wold.
'Ah ha, King!' quoth she,
'Now thou art old like me.'
'Nay, Witch!' quoth he,
'I am not old like thee.'

The Kong took off his crown,
It almost bent him down;
His age was too great
To carry such a weight.
'Give it me!' she said,
And clapt it on her head.

Crown sank to ground;
The Witch no more was found.
The sweet spring-songs were sung,
The Fairy King grew young,
His crown was made of flowers,
He lived in woods and bowers.
«The Fairy King» er skreve av William Allingham. Det kan mellom anna lesast her.

Er dette å vere bibeltru?

2011-06-10T11:10:00.001+02:00

Å kalle seg "bibeltru" eller seie at det ein hevdar er eit "bibelsk prinsipp" eller liknande er eit mykje brukt retorisk verkemiddel eg ikkje har særleg mykje til overs for. Særleg fordi det i dette ligg ei implisitt nedvurdering av dei som hevdar noko anna. Det er også svært uklårt kva som ligg i det å til dømes vere "bibeltru". Er det kanskje noko ala dette?

God pinsehelg!

Høvding Seattles tale

2011-06-07T13:38:00.005+02:00

Høvding Seattle.
Biletet er henta frå Commons.

Evangelical Lutheran Church in America markerar i dag ein av dei gamle indianarhøvdingane. Høvding Seattle var høvding for Duwamish-stamma på 1800-talet. Ein kan lure på kvifor han har hamna i denne kalenderen til ELCA for trass i at han skal ha vorte døypt, er det ikkje mykje kristen teologi i denne talen han skal ha halde. Talen gjev eit spanade blikk på korleis indianarane såg på den kristne trua og kanskje gjev den oss også nokre tankar om verdien av verda rundt oss. Vi kan nok ikkje vere einig i alt han seier, men kanskje vi kan verte inspirerte til å tenkje høgare tankar om naturen.

Talen skal han ha halde i 1854, og er her attgjeve slik Seattle Sunday Star har publisert han. Teksten er henta frå Wikisource.

"Yonder sky has wept tears of compassion on our fathers for centuries untold, and which, to us, looks eternal, may change. Today it is fair, tomorrow it may be overcast with clouds. My words are like the stars that never set. What Seattle says, the great chief, Washington [1], can rely upon, with as much certainty as our pale-face brothers can rely upon the return of the seasons. The son of the white chief says his father sends us greetings of friendship and good will. This is kind, for we know he has little need of our friendship in return, because his people are many. They are like the grass that covers the vast prairies, while my people are few, and resemble the scattering trees of a storm-swept plain. The great, and I presume also good, white chief sends us word that he wants to buy our lands but is willing to allow us to reserve enough to live on comfortably. This indeed appears generous, for the red man no longer has rights that he need respect, and the offer may be wise, also, for we are no longer in need of a great country.

"There was a time when our people covered the whole land, as the waves of a wind-ruffled sea cover its shell-paved floor. But that time has long since passed away with the greatness of tribes now almost forgotten. I will not mourn over our untimely decay, nor reproach my pale-face brothers for hastening it, for we, too, may have been somewhat to blame.

"When our young men grow angry at some real or imaginary wrong, and disfigure their faces with black paint, their hearts, also, are disfigured and turn black, and then their cruelty is relentless and knows no bounds, and our old men are not able to restrain them. But let us hope that hostilities between the red-man and his pale-face brothers may never return. We would have everything to lose and nothing to gain. True it is, that revenge, with our young braves, is considered gain, even at the cost of their own lives, but old men who stay at home in times of war, and old women, who have sons to lose, know better.

"Our great father Washington, for I presume he is now our father as well as yours, since George has moved his boundaries to the north; our great and good father, I say, sends us word by his son, who, no doubt, is a great chief among his people, that if we do as he desires, he will protect us. His brave armies will be to us a bristling wall of strength, and his great ships of war will fill our harbors so that our ancient enemies far to the northward, the Simsiams and Hydas, will no longer frighten our women and old men. Then will he be our father and we will be his children.

"But can this ever be? Your God loves your people and hates mine; he folds his strong arms lovingly around the white man and leads him as a father leads his infant son, but he has forsaken his red children; he makes your people wax strong every day, and soon they will fill all the land; while my people are ebbing away like a fast-receding tide, that will never flow again. The white man's God cannot love his red children or he would protect them. They seem to be orphans and can look nowhere for help. How then can we become brothers? How can your father become our father and bring us prosperity and awaken in us dreams of returning greatness? Your God seems to us to be partial. He came to the white man. We never saw Him; never even heard His voice. He gave the white man laws, but He had no word for His red children whose teeming millions filled this vast continent as the stars fill the firmament. No, we are two distinct races and must ever remain so. There is little in common between us.

"The ashes of our ancestors are sacred and their final resting place is hallowed ground, while you wander away from the tombs of your fathers seemingly without regret. Your religion was written on tablets of stone by the iron finger of an angry God, lest you might forget it. The red man could never remember nor comprehend it. Our religion is the traditions of our ancestors, the dreams of our old men, given them by the great Spirit, and the visions of our sachems, and is written in the hearts of our people. Your dead cease to love you and the homes of their nativity as soon as they pass the portals of the tomb. They wander far off beyond the stars, are soon forgotten, and never return. Our dead never forget the beautiful world that gave them being. They still love its winding rivers, its great mountains and its sequestered vales, and they ever yearn in tenderest affection over the lonely hearted living and often return to visit and comfort them. Day and night cannot dwell together. The red man has ever fled the approach of the white man, as the changing mists on the mountain side flee before the blazing morning sun. However, your proposition seems a just one, and I think that my folks will accept it and will retire to the reservation you offer them, and we will dwell apart in peace, for the words of the great white chief seem to be the voice of nature speaking to my people out of the thick darkness that is fast gathering around them like a dense fog floating inward from a midnight sea.

"It matters but little where we pass the remainder of our days. They are not many. The Indian's night promises to be dark. No bright star hovers about the horizon. Sad-voiced winds moan in the distance. Some grim Nemesis of our race is on the red man's trail, and wherever he goes he will still hear the sure approaching footsteps of the fell destroyer and prepare to meet his doom, as does the wounded doe that hears the approaching footsteps of the hunter.

"A few more moons, a few more winters, and not one of all the mighty hosts that once filled this broad land or that now roam in fragmentary bands through these vast solitudes will remain to weep over the tombs of a people once as powerful and as hopeful as your own. But why should we repine? Why should I murmur at the fate of my people? Tribes are made up of individuals and are no better than they. Men come and go like the waves of the sea. A tear, a tamanamus, a dirge, and they are gone from our longing eyes forever. Even the white man, whose God walked and talked with him, as friend to friend, is not exempt from the common destiny. We may be brothers, after all. We shall see.

"We will ponder your proposition, and when we have decided we will tell you. But should we accept it, I here and now make this the first condition: That we will not be denied the privilege, without molestation, of visiting at will the graves of our ancestors and friends. Every part of this country is sacred to my people. Every hill-side, every valley, every plain and grove has been hallowed by some fond memory or some sad experience of my tribe. Even the rocks that seem to lie dumb as they swelter in the sun along the silent seashore in solemn grandeur thrill with memories of past events connected with the fate of my people, and the very dust under your feet responds more lovingly to our footsteps than to yours, because it is the ashes of our ancestors, and our bare feet are conscious of the sympathetic touch, for the soil is rich with the life of our kindred. The noble braves, and fond mothers, and glad-hearted maidens, and the little children who lived and rejoiced here, and whose very names are now forgotten, still love these solitudes, and their deep fastnesses at eventide grow shadowy with the presence of dusky spirits. And when the last red man shall have perished from the earth and his memory among white men shall have become a myth, these shores shall swarm with the invisible dead of my tribe, and when your children's children shall think themselves alone in the field, the store, the shop, upon the highway or in the silence of the woods they will not be alone. In all the earth there is no place dedicated to solitude. At night, when the streets of your cities and villages shall be silent and you think them deserted, they will throng with the returning hosts that once filled and still love this beautiful land. The white man will never be alone. Let him be just and deal kindly with my people, for the dead are not altogether powerless."

Dagen i dag bør verte ny fridag

2011-06-05T00:33:00.011+02:00

Logoen til
Miljøverndagen 2011.

I dag er det den internasjonale miljøverndagen. Dette er ein dag som vart stifta av SN i 1972 for å få auka merksemd på miljøsaker. Vårt Land hadde i papirutgåva i går ei sak om at Tom Sverre Tomren, førstekandidat for Miljøpartiet Dei Grøne i Hordaland, tek til ordet for å gjere 5. juni til offentleg fridag på linje med 1. mai.

Dette meiner eg er eit godt forslag. 1. mai har sin misjon som ein dag der ein har markert arbeidarklassa sin kamp mot kapitalmakta. 5. juni kan verte ein dag der ein markerer miljøet sin kamp mot kapitalmakta. Der arbeidarkamp var den store og viktige kampen i dei to førre hundreåra er no miljøkampen den soleklart viktigaste kampen vi kjempar. Tapar vi denne er det ikkje sikkert dei andre kampane våre vil stå att som særleg viktige...

Samstundes som Vårt Land skreiv om dette, hadde dei også ei lita sak om korleis haldningane våre til miljøvern påverkar dagleglivet vårt. Det viser seg at dei med positive haldningar til miljøvern er flinke til å sortere avfall og liknande, men når det kjem til transport er ein ikkje like flink, sjølv om det faktisk er transporten vår som er det som gjev utslag.

Eg trur det er ein enkel grunn til dette. Slik ein har styrt landet vårt er ikkje det å reise kollektivt eit reelt alternativ til å køyre sjølv for svært mange, særleg i distrikta. Og medan ein har bygd ut flyplassane har ein late jernbanenettet råtne på rot, noko som gjer at det å ta toget mellom Oslo og Bergen kan vere ein langdryg og ukomfortabel affære, som i tillegg ofte er dyrare enn å fly.

Eg meiner at før ein brukar meir pengar på å bygge ut flyplassane i Norge må ein sørgje for at ein får eit moderne jernbanenett der det går lyntog mellom alle dei største byane våre. Gjer ein dette vil ein nok sjå at ein ikkje treng bygge ut flyplassane. Vert tog eit reelt alternativ til fly for den jamne reisande vil nok dei fleste velgje å reise raskt og komfortabelt frå sentrum til sentrum.

Miljøpartiet Dei Grøne stiller til val i alle fylker i haust. I tillegg stiller vi i mange kommunar. Sjølv står eg på lista til Miljøpartiet Dei Grøne Lindås, og er faktisk også listefyll på fylkeslista, den lista Tom Sverre Tomren toppar. Sjå etter lista frå Miljøpratiet Dei Grøne når du skal stemme i haust!

Vanskeleg val....

2011-06-01T20:05:00.000+02:00

Årets bilete på Commons skal kårast og då må det sjølvsagt stemmast. Første runde var grei, då kunne ein stemme på fleire bilete. Eg stemte på eit bilete i dei fleste kategoriane og var glad for at eg slapp å velgje eitt. Men no må eg det. Eg vil vurdere dei mest aktuelle kandidatane her på bloggen, men om du vil sjå alle bileta finn ein dei på denne sida på Commons. Om nokon har sterke tankar om kva eg skal stemme kan ein påverke i kommentarfeltet. Avstemninga sluttar 7. juni, så eg har ei veke på meg.

The Garden of Earthly Delights av Hieronymus Bosch
For: Fabelaktig maleri av ein artig kunstnar. Flotte detaljar, fargar og tema.
Mot: Vil helst stemme på eit nytt fotografi og ikkje eit maleri som er hundrevis av år.
På grunn av storleiken på fila er dette ein mindre versjon av fila.

Schloss Lichtenstein fotografert av -donald-.
For: Herleg fantasy-kjensle over biletet. Minner meg om ein av borgane i A Song of Ice and Fire.
Fint motiv og fint utført.
Mot: Kan det verte litt kjedeleg?

Sørleg elefantsel fotografert av Butterfly austral.
For: Bra bilete av ein sel i det fri.
Mot: Unødvendig å plage ein sel for å få eit bilete. Eg ser for meg at fotografen sit rett forran den redde selen.

Golden Gate fotografert av Mbz1
For: Stileg bilete naturfenomen med all skodda rundt brua.
Mot: Kan kanskje verte litt kjedeleg med så lite som skjer i biletet?

Angripande leopard fotografert av Leo za1.
For: Fantastisk bilete. Ein lurar på kva som skjer med fotografen rett etterpå. Konsentrert blikk på leoparden.
Mot: Lite talar mot anna enn at eg er usikker på om dette er det aller beste av dei mange gode.

Laserskot frå romstasjon.
For: Spanande bilete frå rommet. Gjev innsyn i noko vi aldri ellers ville sett.
Mot: Usikker på om slike bilete frå milliardprosjekt bør premierast over bilete frå vanlege dødlege.

Einsleg hus fotografert av Michael Otto.
For: Skjer mykje meir i biletet enn ein skulle tru med tanke på motivet.
Mot: Passar biletet best som puslespel?

Taket i Albanuskatedralen i Namen fotografert av Luc Viatour.
For: Flott bilete. Artig at ein vert litt svimmel av biletet.
Mot: Lite talar mot anna enn at eg er usikker på om dette er det aller beste av dei mange gode.

Portrett av ei floge tatt av JJ Harrison.
For: Fantastisk nærbilete av ei floge som viser at også dei er vakre på sin måte.
Mot: Lite talar mot anna enn at eg er usikker på om dette er det aller beste av dei mange gode.

Belœil Castle fotografert av Luc Viatour.
For: Stilig, spøkelsesaktig stemning med det blå slotttet.
Mot: Kanskje litt kjedeleg?


Ein indisk sadhu fotografert av Pierre-Emmanuel Boiton. For: Flott bilete som gjer meg nyfiken på hinduismen. Spanande uttrykk på mannen. Mot: Lite talar mot anna enn at eg er usikker på om dette er det aller beste av dei mange gode.

Sianaiagam fotografert av Ester Inbar.
For: Fabelaktig bilete av ein spektakulær agam. Biletet er skrivebordsbakgrunn på min jobb-PC.
Mot: Lite talar mot anna enn at eg er usikker på om dette er det aller beste av dei mange gode.

Buddhabrot av UnreifeKirsche.
For: Utruleg spektakulært.
Mot: Eg anar ikkje kva dette eigentleg er for noko...

Detalj frå ein mexikansk mumie fotografert av Tomas Castelazo.
For: Stilig og gripande detalj.
Mot: Lite talar mot anna enn at eg er usikker på om dette er det aller beste av dei mange gode.

Ost og vin fotografert av Stefan Krause.
For: Korleis får ein eigentleg til dette?
Mot: Lite talar mot anna enn at eg er usikker på om dette er det aller beste av dei mange gode.

Raudauga trefrosk fotografert av Carey James Balboa.
For: Utruleg spektakulær frosk. Biletet var i lang tid bakgrunn på datamaskina mi.
Mot: Frosken er faktisk så spektakulær at biletet vert slitsomt i lengda.

Vulkanutbrot fotografert av NASA.
For: Flott bilete med mektig motiv.
Mot: Skal NASA konkurere med vanlege folk?

Dette er altså dei kandidatane eg vurderer. Det kan sikkert argumenterast godt for at eg ser meir på det spektakulære/vakre i motivet enn det fototekninske eller informasjonsverdien i biletet. Dette er rett, men eg er ein absolutt legmann når det kjem til fotografi.

Justin Martyr om gudstenestefeiring

2011-06-01T10:05:00.000+02:00

Justin Martyr.
Ikonet er henta frå Wikimedia Commons.

I dag minnast kyrkja Justin Martyr. Justin vart født rundt år 100 av greske foreldre som gav han ei god utdanning. Han studerte filosofi for å "finne sanninga" og var gjennom mange av dei filosofiske systema frå områda rundt. Etterkvart vart han tipsa om å lese dei jødiske skriftene og gjennom dette kom han i kontakt med den tidlege kristendomen og vart døypt rundt år 135.

Etter omvendinga fortsatte han å leve som ein filosof, og reiste rundt i filosofkappe og forkynte evangeliet og diskuterte med folk han møtte. Rundt 150 kom han til Roma der han opna ein skule som vart svært populær. Ein av hans hovudtankar var at folk ville verte kristne om kristendomen vart skikkeleg forklart. Han skreiv fleire verk, og hovudverket hans er Forsvarsskrift for den kristne religion som han skreiv til keiser Antonius Pius. Vi har også framleis ein annan apologi samt eit skrift som er ein dialog han hadde med ein jøde. På grunn av skriftene og haldninga til å forklare religionene vert Justin rekna som den første kristne apologet.

Rundt 165 vart han halshogd saman med ei gruppe medkristne fordi dei nekta å ofre til dei romerske gudane.

Justin var mellom dei første som skildra dei kristne rituala for ikkje-kristne, då særleg dåp og nattverd som det var fleire rykte rundt. Dette gjer at han er ei svært viktig kjelde til dei tidlege kristne rituala. I Forsvarsskrift for den kristne religion gjev han også ei skildring av korleis dei tidlege gudstenestene var bygd opp. Det kan vere eit nyttig innspel når arbeidet med ny gudstenestereform i Den norske kyrkje verkeleg startar.

And on the day called Sunday, all who live in cities or in the country gather together to one place, and the memoirs of the apostles or the writings of the prophets are read, as long as time permits; then, when the reader has ceased, the president verbally instructs, and exhorts to the imitation of these good things. Then we all rise together and pray, and, as we before said, when our prayer is ended, bread and wine and water are brought, and the president in like manner offers prayers and thanksgivings, according to his ability,and the people assent, saying Amen; and there is a distribution to each, and a participation of that over which thanks have been given, and to those who are absent a portion is sent by the deacons. And they who are well to do, and willing, give what each thinks fit; and what is collected is deposited with the president, who succours the orphans and widows and those who, through sickness or any other cause, are in want, and those who are in bonds and the strangers sojourning among us, and in a word takes care of all who are in need. But Sunday is the day on which we all hold our common assembly, because it is the first day on which God, having wrought a change in the darkness and matter, made the world; and Jesus Christ our Saviour on the same day rose from the dead.
Frå kapittel "LXVII.—Weekly worship of the Christians." i The First Apology of Justin. Henta frå Ante-Nicene Fathers, Volume 1 The Apostolic Fathers with Justin Martyr and Irenaeus, slik vi finn denne på ccel.org.

Fatale feil eller økumeniske sigrar?

2011-05-27T10:19:00.004+02:00

Huguenotkrossen er eit mykje brukt
symbol i den franske protestantismen.
Biletet er henta frå
Wikimedia Commons.

Kyrkanstidning i Sverige melder at den lutherske kyrkja i Frankrike mest truleg kjem til å slå seg saman med ei samanslutning av ulike reformerte kyrkjer i 2013. Eg hadde ein månad misjonspraksis i den lutherske kyrkja i Frankrike for nokre år sidan, og tanken slo meg medan eg var der at det skarpe skiljet eg opplevde mellom dei svært få lutheranarane (berre rundt 25 000 i heile landet) og dei fleire, men framleis få, reformerte (rundt 300 000) var noko ein burde bryte ned. Særleg den lutherske kyrkja vart så lita at ho lett forsvann i den store samanhengen.

Det at ulike kyrkjesamfunn slår seg saman er noko vi har høyrt ein god del om i det siste. I Sverige vil baptistar, metodistar og Misjonskyrkja slå seg saman til Samfundskyrkan. Dette er ein konstellasjon som liknar ein del på det vi ser i Frankrike, der det også er alt frå tradisjonelle barnedøyparar til baptistar og alt frå liturgiske kyrkjer til kyrkjer med friare samlingar som slår seg saman.

Kva skal ein eigentleg meine og tru om desse samanslåingane? Skal ein glede seg over at den fragmenterte protestantiske kyrkjefamilien endeleg ser ut til å finne saman eller skal ein uroe seg over noko som kan tyde på at teologien, det ein faktisk trur, har vorte mindre viktig eller mindre kjent? Skal ein sjå på dette som ein positiv trend der kyrkjer finn glede, næring og friskt pågangsmot gjennom slike unionar eller skal ein sjå på dette som krampetrekningar frå kyrkjer som har vorte for små til å vere levedyktige?

Er slike unionar fatale feil eller økumeniske sigrar? Eg er vaklar mellom begge alternativa....

Oppdatering 5. juni.
Vårt Land melder i dag at dei svenske kyrkjene no har slått seg saman under det foreløpige namnet Gemensam Framtid. Eg ynskjer den nye kyrkja alt godt, men spørsmålet står like usvara: Er dette ein fatal feil eller ein økumenisk siger?

Don't Panic!

2011-05-25T00:09:00.002+02:00

Dette trøystande banneret hang i Innsbruck.
Biletet er henta frå Wikimedia Commons.

I dag er det den internasjonale håndkledagen til minne om Douglas Adams, mest kjent for å skrive den fantastiske The Hitchhiker's Guide to the Galaxy.

Endå betre meiner eg bøkene om privatdetektiven Dirk Gently er. St. Isidors minne vil markere handkledagen gjennom eit sitat frå den andre boka om Dirk Gently; The Long Dark Tea-Time of the Soul.

Tematikken på denne bloggen er oftast religiøs, noko det også er denne gangen. No er det buddhismen vi kjem innom gjennom eit av mine favorittkonsept frå Douglas Adams: Zen-navigering. Frå eigen erfaring kan eg seie at har ein køyrt seg vill, skadar det ikkje med zen-navigering. Det er ikkje sikkert situasjonen vert betre, men det skadar ikkje.

Perhaps it would save time if he went back to get his car, but then again it was only a short distance, and he had a tremendous propensity for getting lost when driving. This was largely because of his method of "Zen" navigaton, which was simply to find any car that looked as if it knew where it was going and follow it. The results were more often surprising than successful, but he felt it was worth it for the sake of the few occasions when it was both.
The Long Dark Tea-Time of the Soul, side 29 i The Dirk Gently Omnibus av Douglas Adams.

Junia - eit godt namn mellom apostlane

2011-05-17T07:02:00.001+02:00

Junia saman med Andronikus og
Athanasius av Christianopoulos.
Ikonet er henta frå Wikimedia Commons.

Enkelte av dei ortodokse kyrkjene markerer i dag, altså 17. mai, ein person eg trur dei er åleine om å markere i Kyrkja, men som vi absolutt burde leggje meir vekt på. Dei minnast i dag Junia, ei kvinne i kyrkjelyden i Roma som saman med Andronikus som kanskje var mannen hennar, vert sagt å ha «eit godt namn mellom apostlane». Ho vert altså omtala som apostel, og med det har ein altså ein kvinneleg apostel omtala i NT.

Noko av grunnen til at vi ikkje har høyrt så mykje om Junia, kan vere at ho vart omtala som Junias, altså med mannsnamn, til dømes i NO78/85.

Helsa Andronikus og Junias, landsmennene mine, som har sete i fengsel saman med meg. Dei har eit godt namn mellom apostlane, og dei vart kristne før meg.
(Rom 16,7 - NO78/85)

Hels Andronikos og Junia, som er landsmennene mine og fengselskameratane mine. Dei har eit godt namn mellom apostlane, og dei kom til trua på Kristus før meg.
(Rom 16,7 - NT05)

Eg er ikkje ein ekspert på gresk eller tekstkritikk, men dei enkle fakta i saka skal vere ganske greie. Namnet Juina var eit vanleg romersk kvinnenamn. Dei tidlege kristne forstod personen utelukkande som ei kvinne. Gresken ein finn i håndskriftene er utan aksentar, men den naturlege lesinga av ordet Ἰουνίαν er i femininum. Det er også omsett som eit kvinnenamn i dei tidlege omsetjingane til gamal-latin, i Vulgata, i ulike koptiske versjonar og til syrisk. Likevel vart dette plutseleg til eit mannsnam i løpet av historia.

Dette mannsnamnet, Junias, er ikkje eit namn ein kjenner frå nokon kjelder frå Jesu tid, men er eit konstruert mannsnamn ein har laga avdi ein har meint at denne personen som vert omtala som ein apostel må vere mann. Den første som omtala Junia som ein mann skal ha vore Aegidius av Roma (ca. 1243/47-1316). Fram til dette vart ho konsekvent omtala som den kvinna ho var. Viktigast for vår lesing av namnet var nok likevel Martin Luther si bibelomsetjing Das Neue Testament detzsch frå 1522 der han omtala henne som mann. Deretter har dette blitt ei «sanning».

Ser ein derimot på dei oldkyrkjelege kjeldene får vi presentert Junia som ei kvinne. Store autoritetar i kyrkjehistoria har snakka om denne kvinna: Origenes, Ambrosiaster, Johannes Chrysostomos, Hieronymus, Theodoret av Kyros, Primasius, Johannes av Damaskus, Hraban av Fulda, Haymo av Halberstadt, Atto av Vercelli, Oecumenius, Lanfranc, Bruno Karteuseren, Theophylact, Peter Aberlard, Peter Lombardus, Ambrosius, Claudius av Torino, Sedulius Scottus, Guillemus Abbas og Hervé de Bourg-Dieu skriv alle om Junia i kommentarar til dette verset. Viktigast av desse, i alle fall i dette høvet, var Johannes Chrysostomos som skreiv følgjande:

Berre det å vere ein apostel er noko stort, men det å vere blant dei fremste av dei: tenk for ei lovprising å få! Dei utmerka seg med sine handlingar og dyd. Tenk, for ei visdom denne kvinna må ha hatt for å vere verdig tittelen apostel.
Johannes Chrysostomos i sin kommentar til Romarbrevet. Mi omsetjing frå teksten slik ein finn han på CCEL. Side 870 i PDF-en.

Junia har altså vorte løfta fram som ei heilt særskild kvinne i kyrkjehistoria. I NT finn vi ei kvinne som vert kalla apostel. Det er ikkje Maria Magdalena, det er ikkje den andre Maria eller Marta. Det er ikkje Maria, Jesu mor, eller nokon anna, men Junia, ei kvinne vi stort sett har gløymt og faktisk har omsett ut av Bibelen!

Ein kan sjølvsagt spekulere i kvifor dette har skjedd. Har ein lese tekstane i lys av ein patriarkalsk samtid og tenkt at ei kvinne ikkje kunne få ein slik tittel? Har ein medvite «gjort henne til mann» for å byggje opp under eit politisk eller teologisk standpunkt? Har ein rett og slett berre bomma i omsetjinga? Det er eigentleg ikkje så viktig. Det viktige er at ein no veit at det var ein apostel som var kvinne.

Biletet er henta frå Amazon.co.uk.

Eit boktips til slutt: Det første eg høyrde om Junia var ein kort kommentar om endringar i Romarbrevet i samband med NT05 på ein forelesing om Romarbrevet på Misjonshøgskulen. Det som gjorde at eg satte meg meir inn i saka, var at eg fann boka Junia: The First Woman Apostle av Eldon J. Epp ståande i hylla for nye bøker på biblioteket til MHS. Dette er ei flott lita bok som gjev ei grundig innføring i tekstkritikken, den greske og latinske grammatikken og korleis Junia har vorte oppfatta gjennom historia. Eg vert ikkje særleg overraska om eg på min dødsseng vil innrømme at dette er den einaste boka om tekstkritikk eg har likt i heile mitt liv. Boka er absolutt verdt å lese. Denne bloggposten er i grove trekk ein oppsummering av det ein finn i boka, men Epp legg sjølvsagt det heile fram på ein meir grundig og fagleg solid måte.

Forteljinga om korleis Junia vart til Junias i løpet av historia har gjort meg nyfiken på kva andre kvinner som har vorte gløymde i kyrkjehistoria. Som eg har vore inne på på denne bloggen tidlegare har kyrkjehistoria vore mykje prega av menn, men det kan også vere at vår lesing av historia gjer Kyrkja si historie meir mannsdominert enn det ho faktisk har vore. Har vi gløymt ein apostel kan vi lett ha gløymt andre viktige folk...

Abergavenny Thursdays F.C. - Ein særs dårleg fotballklubb

2011-05-08T11:16:00.001+02:00

Logoen henta frå seeklogo.com.

Det byrjar å bli lenge sidan FK Fotball gjekk på radioen, men eg vil ta fram ein av dei klubbane dei snakka om der ein gong. Den walisiske klubben Abergavenny Thursdays F.C har ei lang historie med både oppturar og nedturar, men åra frå 1992 til 2004 må vere noko av det verste ein kan finne i fotballhistoria. På desse åra klarte dei å bevege seg frå nivå ein i Wales til nivå sju.

Klubben vart stifta i 1927 og har
vore i semifinalen i den walisiske cupen. Dei har vunne den regionale serien Welsh Leauge fire gongar, faktisk så seint som i sesongane 1990-91 og 1991-92 , men så byrja marerittet.

Fram til 1992 spelte klubbane i Wales anten i det engelske seriesystemet eller i regionale

Ein fabelaktig nedrykksmaraton

1992-93: League of Wales (nasjonal) 20/20 - Nedrykk
1993-94: Welsh League Division One(regional) 14/18
1994-95: Welsh League Division One(regional) 4/19
1995-96: Welsh League Division One(regional) 15/18
1996-97: Welsh League Division One(regional) 15/18
1997-98: Welsh League Division One(regional) 19/19 - Nedrykk

1998-99: Welsh League Division Two (regional) 12/16

1999-00: Welsh League Division Two (regional) 16/16 - Nedrykk

2000-01: Welsh League Division Three (regional) 16/16 - Nedrykk

2001-02: Gwent County League First Division (lokal) - Nedrykk
2002-03: Gwent County League Second Division (lokal)
2003-04: Gwent County League Second Division (lokal) - Nedrykk
2004->: Gwent County League Division Three
Tabellplasseringar henta frå Football Club History Database.

seriar som i hovudsak var, og er, delt mellom nord og sør i landet. Før 1992-93 sesongen var Wales eit av ytterst få medlemsland i FIFA utan ein nasjonal liga. Ein skulle så rette på dette og starta ein nasjonal, semiprofesjonell liga med 20 lag frå heile landet. Der vart dei nest beste klubbane i Wales plukka ut til å vere med og Abergavenny Thursdays var eit naturleg val med to ferske sigrar i Welsh Leauge. Dei som derimot ikkje var med, var dei gode laga frå Wales: Cardiff, Swansea og Wrexham vart verande i det engelske seriesystemet. Den walisiske toppdivisjonen 1992-93 var altså ikkje i det europeiske toppsjiktet. (I mai 2011 rangerer UEFA den walisiske serien som den 46. beste av dei 53 som er i Europa. Bak sterke seriar som den albanske, montenegrinske, lichtensteinske...)

Sesongen 1992-93 skulle byrje, og med suksess i serien kunne Abergavenny Thursdays komme seg ut i Europacup og alt var bra. Slik gjekk det altså ikkje. Før serien starta krevde det walisiske fotballforbundet ein garanti for at klubben ville klare å betale for flomlys til stadionen. Utan dette fekk dei ikkje spele i toppdivisjonen. Det var lenge usikkert om klubben ville klare å finne pengar til dette, og dermed om dei i det heile tatt ville få starte i serien. Dette gjorde at fleire spelarar og manageren for laget forsvann i oppkøyringa til serien. Det var altså eit svekka lag som spelte første kamp. Det gjekk greit; dei tapte berre 0-1, men sesongen enda med at dei havna på sisteplass i serien og vart degraderte til det regionale seriesystemet i Welsh Leauge.

Dei spelte fire sesongar på det walisiske andrenivået utan for store problem, og endte ein sesong heilt oppe på fjerdeplass, men før sesongen 1997-98 opplevde dei det dei omtalar som ein «exodus of quality players». Sesongen vart ein katastrofe! På trettiseks kampar fekk dei berre tre poeng og slapp inn 210 mål. Det er meir enn 5,8 baklengsmål i gjennomsnitt pr. kamp gjennom ein heil sesong, noko som bør vere ein eller annan rekord for eit lag så høgt oppe i systemet.

Dei rykka sjølvsagt ned til nivå tre. Der klarte dei ein sesong utan nedrykk, før dei i den andre sesongen, 1999-00, havna heilt sist og rykka ned til nivå fire. Der havna dei heilt sist i første sesong og rykka ned til den lokale serien Gwent County League, der dei også havna heilt sist i den første sesongen og rykka direkte vidare ned til nivå seks i Wales. På nivå seks klarte dei seg ein sesong, før dei i sin andre sesong rykka ned til Gwent County League Division Three, nivå sju i Wales, der dei har vore sidan.

På fem sesongar rykka dei ned fire gongar og slapp inn 675 mål i seriekampar.

Det er vanskeleg å mislike ein klubb som er så gjennomført dårleg som det Abergavenny Thursdays har vore dei siste tiåra. Frå vinnar av serien på det då høgaste nivået i Wales til nivå sju på tolv sesongar! Og alt dette i eit seriesystem som ikkje akkurat er kjent for å vere gjennomsyra av kvalitetslag. Kan det vere lag med like katastrofal historie nokon annan plass?

Diagram over det walisiske ligasystemet. Henta frå welsh-football.net.
For større utgave sjå her.

Old and wise

2011-05-04T10:11:00.001+02:00

Dette biletet av Ferdinand Reus ligg på Commons med tittelen "Old and wise".
Det viser ei eldre kvinne i Gambia. Eg såg biletet og ville dele det på bloggen.

Kaspar Hauser

2011-04-30T00:34:00.000+02:00

Teikning av Kaspar Hauser.
Henta frå Wikimedia Commons.

Om vi skal tru lappen han hadde med seg då han dukka opp i 1812, er dette bursdagen til Kaspar Hauser. Forteljinga om denne guten høyrer heime i dei meir kuriøse delane av europeisk historie og er ei fascinerande forteljing eg ikkje heilt har klart å leggje frå meg etter at eg for fyrste gong kom borti historia då dei snakka om Kaspar på P2 for nokre månader sidan. Slik det ofte er med gode historier inneheld den mystikk, adlege konspirasjonar, kriminalitet og manglande løysning,

Kaspar Hauser dukka plutseleg opp på gata i Nürnberg i 1828. Med seg hadde han eit par papirlappar der den anonyme forfattaren av den eine av lappane opplyste at guten hadde vorte plassert hjå han som spedbarn. Denne verja hadde tatt på seg å lære Kaspar å lese og skrive i tillegg til nokre bøner. Han sa derimot at han aldri hadde latt guten slippe ut av huset sitt. På både denne lappen, og ein annan lapp han hadde med seg, vart det sagt at faren til guten var ein kavalerist, og at det var dette Kaspar også ville verte.

Han vart sjølvsagt undersøkt då dei fann han, og dei fann ut at han kunne lese og skive litt, be nokre bøner og slikt, men at ordforådet hans var avgrensa. Han verka å vere mentalt hemma, men fysisk var han i god form, sjølv om han nekta å ete noko anna enn brød og vatn.

Ein av lappane Kaspar skal ha hatt med seg.
Lappen ligg på Wikimedia Commons.

Ettersom han lærte seg å snakke betre, kom forteljinga om oppveksten hans. Han fortalde at han hadde budd i eit lite, mørkt rom der det berre var ei seng og ein trehest til å leike med. Om morgonen stod det brød og vatn til han på golvet. Det første mennesket han møtte, var ein mann som dukka opp rett før han vart sleppt fri. Denne mannen lærte han å skrive. Historia om Kaspar interesserte folk og styresmakter, og medan ein dommar såg på saka, vart han plassert hjå Georg Daumer, ein filosof og poet som oppdro Kaspar, men som også skreiv fleire bøker om han og med det gjorde han kjent for eit større publikum.

I 1829, medan han budde hjå Daumer, fann dei han ein dag blødande. Kaspar sa at medan han var på do hadde han blitt angrepe og truga på livet av ein mann. Han sa at han kjente att stemmen til mannen som stemma til den mannen som hadde henta han ut frå det mørke holet han hadde budd i tidlegare. Dei som fann Kaspar denne dagen, kunne ikkje unngå å sjå at blodsporet gjekk på kryss og tvers i huset, og ikkje på nokon måte gjekk der det ville vere naturleg å springe. Rett før dette skjedde hadde Kaspar og Daumer hatt ein heftig krangel etter at Daumer skulda Kaspar for å vere ein løgnhals.

Kaspar Hauser var allereie ein snakkis i byen og dette åtaket gav næring til rykta som gjekk om at han eigentleg var ein arving frå hertugfamilien i storhertugdømet Baden.

Portrett frå rundt då han skaut seg i
hovudet.
Biletet er henta frå Commons.

Åtaket og det at det kanskje var ein adeleg mann ein hadde å gjere med her, gjorde at dei flytta han til eit anna hus for at han skulle vere sikrare. Det gjekk omtrent eit halvt år etter den forrige episoden, før Kaspar ein dag vart skoten i hovudet. Denne gongen hadde han klatra på ein stol for å få tak i nokre bøker. Oppe på stolen hadde han mista balansen og reve med seg ein ladd pistol då han datt. Pistolen gjekk av og skaut han i hovudet. Det gjekk bra med Kaspar, men pussig nok hadde han rett før hatt ein krangel med den nye husverten sin som meinte han var ein løgnhals.

Kaspar byrja no å slite litt med dei tyske rikfolka, men den engelske Lord Stanhope var interessert i den mystiske guten og tok han til seg i 1831. Han brukte mykje pengar på å finne ut kven Kaspar eigentleg var, noko som skulle vise seg å vere ein dårleg ide. Allereie i 1832 kutta han alle band til Kaspar og kalla han ein svindel, men som ein god gentlemann gav han han framleis ein god slump pengar. Stanhope gjekk så langt som å skrive ei bok om Kaspar Hauser der han ville vise verda for ein svindlar dette var. Dette fekk sjølvsagt ikkje rykta om adlege band til å stilne, for det kunne jo like godt vere Stanhope som ville lure dei alle.

Lappen Kaspar hadde med seg.
Biletet er henta frå Commons.

Kaspar budde no hos ein streng skulemann, Johann Georg Meyer, noko han hadde gjort sidan 1831. Meyer likte ikkje Kaspar, mellom anna på grunn av dei mange løgnene. Utover i 1832 og -33 vart det stadig dårlegare stemning mellom dei, og 9. desember 1833 har dei ein skikkeleg krangel om Stanhope som skulle vitje Meyer. Fem dagar seinare sjanglar plutseleg Kaspar heim med eit djupt knivstikk i brystet. Med seg har han ein lapp der angriparen identifiserar seg. Kaspar døyr tre dagar seinare av skaden.

Ein mistenkte snart at Kaspar hadde stukke seg sjølv, men rett og slett stukke djupare enn han hadde tenkt og dermed drap han seg. Lappen var mest sannsynleg skreve av han. Den inneheldt to skrivefeil som var typiske for han og var bretta slik han brukte å brette lappar. Kanskje ville han freiste å få sympati og merksemd slik at Stanhope likevel ville hjelpe han meir? På gravsteinen hans står det «Her ligger Kaspar Hauser, sin tids gåte. Fødselen var ukjent, døden mystisk».

Eg har vore inne på ryktet som gjekk om at Kaspar eigentleg var ein prins. Det ein hevda, var at han eigentleg hadde arveretten til hertugdømmet Baden. Det vart født ein prins i denne familien i 1812, men han døde berre ein månad gamal. Ryktet hevda at det slett ikkje var prinsen som hadde død, men ein annan baby som hadde blitt bytta med prinsen. Kvifor dette skulle ha skjedd er det litt vanskelegare å skjøne. Uansett; hadde dette vore riktig hadde Kaspar Hauser vore sonen til adoptivdattera til Napoleon, altså Napoleon sitt barnebarn. Dette var sjølvsagt eksplosive greier, og han vart forsøkt drept fleire gongar før ein til slutt klarte å drepe han før nokon avslørte kven han var og skapte krøll i dei europeiske arverekkjene.

Var Kaspar Hauser ein prins? Nei. Han hadde nok heller ikkje budd i eit svart hol til han var seksten heller. Det skal vere medisinsk umogeleg å leve slik han skal ha gjort og verte så normal som han vart. Historia skurrar jo også ganske kraftig allereie når han kan skrive etter å ha budd seksten år i isolasjon, kun avbrote av eit intensivt skrivekurs. Det er heller ikkje eigna til å vekkje tillit at begge lappane han hadde på seg då han kom hadde same handskrift, sjølv om den eine skulle vere frå mora. Men ein kan sjølvsagt ikkje slå seg enkelt til ro med slike svar, så ein har også sett på Kaspar sitt DNA. Dette viser seg å ikkje stemme med ho som skulle ha vore mora hans om teorien var riktig. Så prins var han ikkje. Heller ikkje hadde han budd seksten år i eit hol.

Men kven var denne løgnaren som dukka opp på gata i Nürnberg? Det er mysteriet. Noko må det jo ha vore med han, sidan han klarte å få med seg folk på alt dette. Om ikkje anna må han ha vore ein god løgnar.

Kven terroriserer eigentleg?

2011-04-28T10:23:00.001+02:00

VG og Vårt Land (og sikkert andre) melder i dag at islamistar står bak ein minimal del av terroråtaka mot Europa. Det viser seg at islamistar stod bak kun "fem av 940 planlagte, gjennomførte eller avslørte terroraksjonene i Europa de siste tre årene". Samstundes er media fulle av snakk om den enorme terrortrusselen vi lever med. Det kan kvar dag verke som om det berre er flaks om vi ikkje vert sprengde i filler før dagen er over.

Eg har tidlegare vore inne på dette her på bloggen, og peika då på ein del seperatistgrupper som har stått bak enorme mengder terror i Europa dei siste tiåra. Det viser seg at desse gruppene, eller liknande grupper, framleis utfører ein del slike aksjonar, men desse er stort sett langt frå oss. Det er stort sett dei områda som vart ramma på 70-talet som framleis vert ramma. Hellas, Spania, Frankrike osb. Likevel les vi nesten dagleg i avisene våre om trusselen som heng over oss.

Sjølv om det har vore åtak i Danmark og Sverige, er hovudregelen at terroråtak ikkje skjer i Norden.

Ein kan spørje seg kven som verkeleg terroriserer? Er det terroristane eller er det styresmaktene og media som konstruerar eit bilete av eit enormt trugsmål som faktisk ikkje er her? Målet med terror er jo å skremme folk til å gjere slik ein ynskjer. Det kan sjølvsagt skje eit åtak også i Norge, men det tjener ikkje til noko som helst å gå og vente på dette medan ein bit neglar i frykt kvar gong ein ser ein muslim. Samstundes som ein konstruerer dette falske biletet av ein terrorsituasjon som ikkje eksisterar, opplever vi at ein innfører lover under påskot av å kjempe mot dette trugsmålet. Kan ein sjå for seg Datalagringsdirektivet utan eit tiår med intensiv fryktpropaganda på førehand? Neppe.

Europeiske muslimar er ikkje eit trugsmål mot oss! Europeiske muslimar er våre medmenneske, våre medborgarar. Å konstruere eit fiendebilete der ein ser med frykt på ei heil gruppe i samfunnet vårt er ekstremt destruktivt både for dei personane som vert utsett for dette og for samfunnet som heilskap.

Franklin D. Roosevelt sa det presist: "the only thing we have to fear is fear itself".

Johannes Chrysostomos preiker på påskedag

2011-04-24T11:00:00.009+02:00

Ikonet er henta frå
Wikimedia Commons.

På denne påskedagen vil eg late Johannes Chrysostomos tale både på St. Isidors minne og på preikestolen. Hans påskepreike er eit fantastisk stykke retorikk som verkeleg får fram den sigeren påskedag er.

Du som har ein trufast kjærleik til Gud:
Gled deg i denne vakre festen for ljoset!
Du som er ein takksam tenar:
Gled deg, og kom inn i Guds glede!

Er det nokon som er lei av å faste?
Kom no og krev di løn!
Om nokon har jobba frå den første timen,
no har tida komen for å få det du har fortent;
Om nokon kom etter den tredje time,
lat han med takksemd vere med i festen!
Og han som kom etter den sjette timen,
Lat det ikkje vere nokon tvil: Han skal ikkje miste noko.
Om nokon nøla til den niande timen,
lat han ikkje nøle meir, men lat han også kome.
Og han som ikkje kom før i den ellevte timen,
lat han ikkje vere redd fordi han var sein.

For Herren er takksam og tek imot også den siste som den første.
Han gjev til han som kom i den ellevte timen,
slik som han også gjev til han som har arbeidd frå starten.
Til den eine gjev han, og til den andre skjenkar han.
Han er takksam for arbeidet og set pris på slitet.
Han ærer handlinga og rosar haldninga.

Lat oss alle gå inn i Guds glede!
Den første og den siste,
De skal begge få dykkar løn.
Rik og fattig, gled dykk saman!
Du flittige og du late, feir denne dagen!

Du som har overheldt fasta, og du som ikkje har gjort det;
Gled dykk no, for bordet er rikt dekka.
Spis som kongar frå det: Kalven er den feitaste.
Lat ingen gå herifrå svoltne. Alle skal få del i trua sitt beger.
Gled dykk i rikdomen av Hans godskap!

Lat ingen sørge over sin fattigdom,
for det universelle kongedømet har vorte openberra
Lat ingen sørge fordi han har falle igjen og igjen:
For tilgjeving har stått opp frå grava-
Lat ingen frykte døden, for døden til vår frelsar har sett oss fri.
Han har øydelagt han, med å utstå han.
Han øydela dødsriket då han steig ned i det.
Han førte det ut i kaos i det det smakte hans kjøt.
Jesaja profeterte dette då han sa
«Dødsriket der nede kjem i uro når det skal ta imot deg.»
Helvete var i opprør fordi det vart utsletta.
Det var i opprør fordi det er håna.
Det var i opprør fordi det er øydelagt.
Det er i opprør fordi det har vorte gjort til inkje.
Det er i opprør fordi det er i fangenskap.
Helvete tok ein kropp, og oppdaga Gud.
Det tok jorda og støytte på Himmelen.
Det tok det det såg, og vart overvelda av det det ikkje såg.
Død, kvar er din brodd?
Død, kvar er din siger?
Kristus har stått opp, og du død, er utsletta!
Kristus har stått opp, og dei vonde kreftene har vorte støytt ned!
Kristus har stått opp, og englane gler seg!
Kristus har stått opp, og livet er sett fri!
Kristus har stått opp, og gravene er tømte for sine døde;
for Kristi oppstode frå dei døde,
har vorte fyrstegrøda av dei som har falle i søvn.

Han tilhøyrer æra og makta i all æve. Amen!

Den norske teksten er mi omsetjing av preika på engelsk slik ein finn han på Medieval Sourcebook. Der er det visse avgrensingar for gjennbruk. Om nokon vil bruke min omsetjing, kan ein fritt gjere det så lenge ein held seg innanfor dei krava ein finn hjå MS.

Stabat Mater

2011-04-22T08:28:00.009+02:00

Mitt barn mitt barn
mitt legemes tunge frukt
Fjernt og med dempet røst
til døden ensom levde min Jesus
Men firmamentet speiles i det blod
som flyter over korsets grove hud
Som i Genesis skal dine ord føde
galakser av kjærlighet i Adams ætt

Mitt barn mitt barn
min navnløse smertes
sønn med det navnløse Høye
Hvem løfter byrden av mine skuldre
Mine tårer er avlet av en dypere sorg
enn den jeg bærer min sorg er et ekko
av den kjærlighet som bærer denne verden
Nå roper Han barna hjem vår forlatte Far
Arnold Eidslott

Teikning av Fra Bartolomeo.
Henta frå Wikimedia Commons.

Diktet er henta frå Poetens evangelium, Jesu liv i norske dikt, redigert av Håvard Rem.

Håpets bord

2011-04-21T00:11:00.001+02:00

Det er skjærtorsdag. Vi markerer dagen med biletet Hapag ng pag-asa, Håpets bord, av den filipinske kunstnaren Joey Velasco. Biletet frå 2005 rysta Filipinane då det vart kjent for folk. Det minna folk på at også gateborna var menneske. Jesus kom også for dei. Vi treng også denne påminninga. Også for våre utstøytte er nattverden håpets måltid. Jesus kom også for dei vi ikkje vil ha noko å gjere med. Han kom også for dei vi går forbi på gata og latar som vi ikkje ser.

Hapag ng pag-asa
Henta frå kunstnaren si heimeside.

Fin fyr, men ein norsk helgen?

2011-04-16T10:58:00.004+02:00

Magnus Orknøyjarl.
Biletet er tatt av E.Dreier
og ligg på Commons.

Norge renn ikkje akkurat over av folk som vert rekna som heilage av Kyrkja. Dei vi har er mellom anna ein krigarkonge i Olav den heilage, ei prinsesse som nok ikkje er ein historisk person i Sunniva og ein munk vi ikkje kjenner så godt i Torfinn. Så har vi Hans Nielsen Hauge som vert minna av Evangelical Lutheran Church of America og Missourisynoden i USA. Vi har også nokre folk som Petter Dass, Eivind Berggrav og Lars Olsen Skrefsrud som nok kunne ha hatt eit meir verdsett minne om i stod i ein annan tradisjon.

Kanskje det er derfor vi reknar Magnus Orknøyjarl, som har minnedag i dag, for ein norsk helgen? Resten av verda ser visst på han som skotsk, sjølv om han rett nok levde i ei tid då Orknøyane var norsk.

Magnus vart født på Orknøyane i 1076 som son av ein norsk høvding. Ettersom han vart eldre hamna han i konflikt med søskenbarnet sitt, Håkon, som vart sendt til Norge for å skape ro på Orknøyane. I Norge knytta han band til Olav Kyrre og Magnus III Berrføtt, og fekk med seg kongen på å vinne kontroll over Orknøyane. Magnus Berføtt tok øyane og sette sonen sin som herskar der, medan vår Magnus måtte bli med søskenbarnet Håkon og bror sin i fylgjet til kongen.

Det vert sagt at han kjempa som dei andre i kampane på Orknøyane, men då han måtte dra på viking til Skotland og England saman med kongen ville han ikkje kjempe på same måte. Han sa at han ikkje ville slåst mot nokon han ikkje hadde noko uavklara med, og medan dei andre gjekk i land, heldt han seg i skipet og bad tidebøn.

Dette gjorde sjølvsagt at kongen og Magnus ikkje gjekk så godt saman, og ved høve hoppa Magnus over borde og søkte tilflukt hjå den skotske kongen Edgar den fredlege. Hjå Edgar vart den religøse krisa han hadde vore i på båten djupare, og han fekk også selskap som kunne lede han i kristentru. Han angra djupt på det han hadde gjort i ungdomen, og levde eit svært fromt liv.

I Skotland gifta han seg også. Ho han gifta seg med veit vi lite om, men ho heitte Ingarth. Desse to lova at dei skulle leve saman som bror og søster, og levde kyske heile livet.

I 1103 døydde Magnus Barfot, og sonen hans som då var på Orknøyane, drog til Norge for å verte konge. Håkon vart då gjort til jarl over heile Orknøyane. Magnus drog då frå Skotland til Orknøyane og gjorde krav på å verte jarl for halvparten av øyane. Dette var populært mellom bøndene der, og Håkon såg etterkvart at han måtte gje Magnus det han krevde, under visse krav.

Det var no fred på Orknøyane ei stund. Magnus styrte etter ein målestokk han fann i trua si. Han var hard mot valdsmenn og liknande, og freista å vere god og hjelpsam mot dei fattige. Samstundes var han hard mot stormennene som framleis drog på viking, noko som gav han uvenner mellom dei. Desse stormennene stilte seg på side med Håkon, og tilhøva vart etterkvart umogelege for Magnus.

Skjærtorsdag 1115 var det avtalt at dei to jarlane skulle møtast for å kome fram til ein avtale for å skape ro på øyane. Magnus møtte opp med så mange folk som avtalt, medan Håkon hadde med seg ein stor hær. Magnus gav beskjed om at dei ikkjeskulle kjempe, og mesteparten av hans menn drog frå staden. Så gjekk han inn i ei kyrkje, der han våka og bad heile natta, før han feira messe på langfredag. Han gjekk så ut for å møte Håkon.

Magnuskatedralen i Kirkwall.
Biletet er frå Commons.

I møte med Håkon tilbaud Magnus seg å dra på pilegrimsferd for å gjere bot for syndene til begge to. Dette vart avslått, og heller ikkje eit tilbod om å dra til Skotland fall i god jord. Magnus foreslo då at Håkon skulle kappe av han kroppsdelar eller blinde han, slik at han i alle fall ikkje fekk liv på samvetet. Håkon godtok dette, medan ein av mennene hans tok til orde og sa at ein av dei måtte døy for å skape ro på øyane. Håkon beordra då at Magnus skulle drepast. Magnus knela ned og bad for dei som drap han og velsigna sverdet som skulle halshogge han. 16. april 1115 vart han drepen med to hogg.

Liket hans vart gravlagt i Kristkirken i Birsay, og det vart snart eit pilegrimsmål. Han fekk raskt ry som ein heilag mann, og vart den viktigaste helgenen nord på dei britiske øyane. Liket hans må ha blitt flytta litt rundt, og ligg no mest sansynleg i Magnuskatedralen i Kirkwall. Han vart offisielt heilagkåra i 1898, og er med det den eianste norske helgenen som har blitt offisielt heilagkåra. Om han då er norsk...

Slik ser etiketten ut.
Biletet er henta frå destilleriet.

Eg vil kome med ein sjeldan produktomtale på St. Isidors minne. Bloggen er ikkje i ferd med å verte rosa, og eg får nok ikkje sponsorpengar for dette, men det er verdt å nemne at St. Magnus ligg framme i dagens kultur også. I september 2010 kom Orknøyane sitt eige destilleri, Highland Park, med whiskyen Saint Magnus, ein svindyr affære med heile 55% alkohol. Whiskyen har godgjort seg i 12 år, og dei har berre tappa rundt 12000 flasker av dette. Eg skulle gjerne slått kloa i ei av desse flaskene, for kva er betre enn å nyte det som mest sannsynleg er ein nydeleg whisky og samstundes minnast ein mann som heller ville døy enn å drepe andre. Highland Park skriv dette om Magnus: «Saint Magnus was a man of peace, contemplation and scholarly learning; spiritual intensity is more a feature of Magnus’ Saga than violence and cruelty. It is a life story of Christian devotion and forgiveness, qualities that are not usually associated with the Vikings, and includes the healing of the sick, crippled, blind and insane.»

Ein kan sjølvsagt sjå på namnet og hyllesten til Magnus som eit pr-triks frå destilleriet, men det fins verre ting ein kan minne oss om for å selgje eit produkt enn «Christian devotion and forgiveness».

"...står om enn tårnene faller..."

2011-04-11T10:03:00.003+02:00

Østre Porsgrunn kirke brann ned til grunnen i natt, noko som på mange måtar er trist, særleg om det skulle vise seg at brannen var påsett. Frå det eg les på kunsthistorie.com kan det sjå ut som om dette var ei flott kyrkje med historisk verdi, og med dette eit tap for Kyrkja og samfunnet.

Biletet av kyrkja er henta frå kunsthistorie.com.
Brukast på dei vilkåra ein finn der.

Samstundes er det verdt å minne om kva Kyrkja verkeleg er. Confessio Augustana seier at kyrkja er samfunnet av dei truande. Kyrkja er ikkje bygga vi samlast i, og er heller ikkje avhengige av desse bygga. Kyrkjebygga våre er i utgangspunktet ikkje meir enn hjelpemiddel i Kyrkja sitt oppdrag: Å forkynne Evangeliet og forvalte sakramenta. At enkelte bygg har historisk og kulturell verdi i tillegg til dette er ein bonus, og noko vi kan vere takksame for, men vi må ikkje gløyme at Kyrkja ikkje er avhengig av bygga. Bygga er derimot avhengige av Kyrkja for å ha sin fulle funksjon.

Det som har skjedd i Porsgrunn er trist for kyrkjelyden som har mista samlingslokalet sitt. Eg vonar dei har gode alternativ, slik at dette ikkje vil ramme kyrkjelydsarbeidet. Det ser også ut som at det er trist fordi samfunnet har mista eit kulturhistorisk minnesmerke.

For Kyrkja er derimot ikkje ein slik brann nokon krise. Tvert om ser ein ofte at kyrkjelyder som har opplevd slike brannar blomstrar opp i ettertid, og dei får ofte meir tenelege kyrkjebygg. Og for Kyrkja og det oppdraget vi skal oppføre, er det ikkje slik at eit gamalt bygg er betre eller meir heilag enn eit nytt. Alle bygg som vart brukt som forsamlingslokale for Kyrkja tener den same nytta, som ein stad der Evangeliet vert forkynna og sakramenta forvalta.

Eg vil avslutte med å sitere nokre vers frå ein salme av N.F.S. Gruntvig.

Kirken den er et gammelt hus, står om enn tårnene faller;
tårnene mange sank i grus, klokker enn kimer og kaller,
kaller på gammel og på ung, mest dog på sjelen trett og tung,
syk for den evige hvile.

[...]

Vi er Guds hus og kirke nu, bygget av levende stener,
som under kors med ærlig hu troen og dåpen forener.
Var vi på jord ei mer enn to, bygge dog ville han og bo
hos oss med hele sin nåde.

Samles vi kan da med vår drott selv i den laveste hytte,
finne med Peter der er godt, tok ei all verden i bytte.
Ånd er og liv i hver en stund ordet til oss av Jesu munn,
ordet kun helliger huset.

Dog våre hus med kirkenavn bygget til Frelserens ære,
der han de små tar mildt i favn, er oss som hjemmet så kjære.
Herlige ting er i dem sagt, der har han gjort med oss sin pakt,
han som oss himmelrik sjenker!

Phil Ochs

2011-04-09T09:24:00.038+02:00

I dag er det dødsdagen til Phil Ochs, ein av dei store visesongarane. Phil Ochs skreiv protestsongar rundt tematikk som Vietnamkrigen, borgarrettar og arbeidarar sine rettar. Tekstane hans var humoristiske, skarpe, treffsikre og ofte fantastisk gode.

Han gav ut nokre platar, men som så mange andre musikarar var den mentale helsa skral og vart verre og verre utover på 70-talet, før han tok sitt eige liv i 1976.

Phil Ochs og Bob Dylan var vener i byrjinga på deira respektive karrierer. Dei hadde ein form for venskapeleg rivalisering, der det vart sagt at Ochs på dette stadiet var betre enn Dylan. Tenk korleis karriera til Ochs kunne ha gått om han hadde vore frisk!

I just can't keep up with Phil. And he just keeps getting better and better and better.
Bob Dylan, 1965

Eg har tidelegare skreve ein bloggpost om ein av dei andre viseheltane mine, Victor Jara, der eg siterte ei skildring av korleis Ochs og Jara traff kvarandre i Chile og song saman. Av alle songstunder i historia er dette ei av dei eg helst skulle ha vore på!

For å minnast denne fabelaktige musikaren og poeten legg eg ved ein video som viser Phil Ochs spele det som på mange måtar vart signatursongen hans, I Ain't Marching Anymore, ein protestsong som handlar om den amerikanske trangen til å gå til krig rundt omkring i verda. Den vart skreve i samband med Vietnamkrigen, men fortel historia om korleis ein ung soldat må marsjere ut for å døy i ei rekkje med krigar amerikanerane har vore med i sidan nasjonen vart grunna. Songen er flott, teksten er flott, moralen er flott, men dei historiske sanningane er fæle.

[I Ain't Marching Anymore] borders between pacifism and treason, combining the best qualities of both.
Phil Ochs skildrar teksten i plateomslaget.

Carissimi og ansvar for kyrkja

2011-04-07T13:01:00.003+02:00

Carissimi sin logo.
Henta frå http://www.carissimi.nu/

Eg er ikkje ein av dei prestane som har skreve under på Carissimi-oppropet, og eg er heller ikkje einig med dei. Det er fleire ting eg reagerer på og er ueinig i i denne samanhengen, men det er særleg ein ting som slår meg, og det er det eg oppfattar som manglande ansvarskjensle for kyrkja.

Kyrkja har gjort eit vedtak om at vi har to syn i den saka Carissimi reagerer på, nemleg homofilisaka. Dette lever eg godt med, men Carissimi meiner det ikkje er haldbart at dette ikkje får andre konsekvensar enn det vi ser no. Dei vil ha mogelegheit for tilsyn frå biskopar som står for det same som dei sjølve. Dette er eit legitimt synspunkt som dei må få fremje, og sjølvsagt eit synspunkt vi har rom for i kyrkja. Konsekvensen ein dreg frå dette går derimot til ein konsekvens som eg stussar på. Ein har truga med og trugar framleis med å gå ut av Den norske kyrkje på grunn av dette, og Vårt Land melder at ti prestar allereie har gjort dette, sjølv om nokre av desse avgangane nok skuldast pensjonsalder og liknande.

Meiner ein noko er feil, ja grunnleggjande feil, i den læra Kyrkja forfektar, skal ein sjølvsagt kjempe mot dette slik Carissimi-prestane gjer, men eg kan ikkje forstå anna enn at den beste plassen å kjempe frå er frå innsida av kyrkja.

Gjer som Maximus, Carissimi!
Biletet er henta frå Wikimedia Commons.

Ein av mine store heltar er Maximus bekjennaren. Han levde på 600-talet og var sentral i den såkalla monoteletistiske kontroversen der sterke kreftar i kyrkja, mellom anna patriarken av Konstantinopel fornekta delar av Jesu menneskelege natur, og hevda at han berre hadde guddommeleg vilje. Altså ei grunnleggjande vranglære som treff midt i kristologien. Maximus gjekk ikkje ut av Kyrkja. Han vart verande og kjempa mot denne læra med nebb og klør, sjølv om det kosta han både kroppsdelar og fridomen.

Hadde Maximus gjort som Carissimi-prestane trugar med, hadde det kanskje ikkje vore nokon att som kjempa for ein ortodoks kristologi!

Eg er som sagt ikkje einig med Carissimi-prestane, men eg vil på det sterkaste oppmode dei til å bli i Den norske kyrkje. Meiner dei at vi gjer noko feil, bør dei verte verande i vårt fellesskap og kjempe for si sak mellom oss. Frå utsida har dei inga gjennomslagskraft. Ein skal tenkje svært mørkt om homofilisaka om ein meiner det er verre vranglære enn alle mogelege andre vranglærer Kyrkja har vore plaga med og overvunne. Hadde dei rett-truande tatt halen mellom beina og gått, kunne Kyrkja si lære sett svært annleis ut i dag.

Mitt hjartesukk til Carissimi er: Bli blant oss og gjer så godt de kan for å overtyde oss andre om at de har rett! Hugs at carissimi tyder elskede. Det beste de kan gjere for dykkar elska Kyrkje er å stå i fellesskapen.